Join WhatsApp

Join Now

Join Telegram

Join Now

Class 12 Political Science Chapter 8 Solutions Bodo Medium

By Rabbi Masrur

Published On:

Class 12 Political Science Chapter 8 Solutions Bodo Medium

AHSEC Class 12 Political Science Chapter 8 Solutions Bodo Medium 2026–27-आव HS 2nd Year फरायसाफोरनि थाखाय बे अध्यायनि गोनां प्रश्न-फिननाय, फरायनाय सामग्रा आरो Revision Materials गोरलै बड़ो रावजों दिहुननाय जादों। बे अध्यायाव पर्यावरणनि गोनांथि, प्राकृतिक सम्पद, पर्यावरणीय समस्या, ग्लोबल वार्मिंग, जलवायु परिवर्तन आरो प्राकृतिक सम्पदनि संरक्षण जेरै गोनां बिसयफोरखौ गोरलै महरै बुजायनाय जादों।

📚 बेयाव मा मा मोननो हायो?

  • 📖 Chapter 8 नि गोनां प्रश्न-फिननाय
  • ⭐ परीक्षानि थाखाय गोनां प्रश्नफोर
  • 📝 सानथाव आरो गोजोनाय प्रश्न-फिननाय
  • 🌱 पर्यावरणनि अर्थ आरो गोनांथि
  • 🌍 प्राकृतिक सम्पदनि गोनांथि
  • 🌡️ ग्लोबल वार्मिंग आरो जलवायु परिवर्तन
  • 💧 जल आरो गुबुन प्राकृतिक सम्पद
  • 🏭 प्रदूषणनि समस्या
  • 🌳 प्राकृतिक सम्पदनि संरक्षण
  • 🤝 अन्तर्राष्ट्रीय पर्यावरण सहयोग
  • 📚 Revision Materials
  • 🎯 2026–27 परीक्षानि फरायनाय

🌱 पर्यावरण आरो प्राकृतिक सम्पद: गोनां बिसय

मानवनि जिबन आरो समाजनि जौगानायआ पर्यावरण आरो प्राकृतिक सम्पदजों गोरलै सोमोन्दो दं। जंगल, जल, जमीन, खनिज आरो गुबुन प्राकृतिक सम्पदफोर मानवनि जिबननि थाखाय गोनां। नाथाय अत्यधिक बाहायनाय आरो प्रदूषणनि थाखाय पर्यावरणाव बांसिन समस्या फैनाय जायो।

बे अध्यायाव पर्यावरणीय संकट, प्राकृतिक सम्पदनि बाहायनाय, ग्लोबल वार्मिंग, जलवायु परिवर्तन, पर्यावरण संरक्षण आरो अन्तर्राष्ट्रीय स्तराव पर्यावरणनि थाखाय जादोंमोन प्रयासफोर जेरै गोनां बिसयफोरखौ फरायनो मोननो हायो।

🎯 परीक्षानि फरायनायखौ गोरलै खालाम

बे अध्यायनि फरायनाय समाव पर्यावरण आरो प्राकृतिक सम्पदनि गोनांथि, पर्यावरणीय समस्याफोरनि कारण आरो बेफोरनि प्रभाव खौ गोसारै बुजिनांगोन। ग्लोबल वार्मिंग, जलवायु परिवर्तन आरो प्राकृतिक सम्पदनि संरक्षणनि सोमोन्दै गोनां बिसयफोरखौ गोजोनै Revision खालामनायजों परीक्षानि फिननाय फिननो सुबिदा जायो।

AHSEC Class 12 Political Science Chapter 8 Solutions Bodo Medium 2026–27-आ Chapter-wise Question Answer practice आरो Quick Revision नि थाखाय बाहायनो हायै सोरजिनाय सामग्रा।

🌟 गोरलै रावजों फरायसाफोरनि थाखाय सोरजिनाय सामग्रा

बे content-आ गुबुननि लेखानि नकल नखालामनानै गोदानै सोरजिनाय। रावखौ गोरलै आरो स्पष्ट खालामनाय जादों, जाहाते फरायसाफोरा अध्यायनि मुल बिसयफोरखौ सहजै बुजिनो हायो। परीक्षानि थाखाय गोनां बिसयफोरखौ सुस्रांथि महरै दिहुननाय जादों।

बे सामग्रीआ Class Test, Unit Test, Pre-Board आरो HS 2nd Year Final Examination 2026–27 नि फरायनायनि थाखाय बाहायनो हायो।

भाग-कः गोदानि विश्वनि राजनैतिक बिजिरनाय (Contemporary World Politics) (Marks: 50)

Class 12 Political Science Chapter 8 Solutions Bodo Medium

अध्याय – 8: पारिपार्श्विकता आरो प्राकृतिक सम्पदफोर (Environment and Natural Resources)

निर्बाचित प्रश्न-उत्तर (Selected Questions-Answers)

अति समु प्रश्नोत्तरः (प्रत्येकनि मुल्यांक – १)

(क) पारिपार्श्विकता बुलिले मा बुजा?

उः पारिपार्श्विकता बुलिले दां, बायू, भूमि आरो बेफोरनि मजाङाव थांनाय गुबुन जिउ-जंतु, प्रानि आदिबोनि पारस्परिक सम्बन्धखौ बुजाय।

(ख) प्राकृतिक सम्पद मा?

उः प्राकृतिक पारिपार्श्विकताफ्राय लाबोनाय जाबाय सम्फोरखौ प्राकृतिक सम्पद बोला।

(ग) कुन तारीखआव विश्व पारिपार्श्विकता दिवस खालामनाय जाय?

: ५ जुन ।

(घ) पारिपार्श्विकता प्रदूषणनि मोनसे कारण उनाय।

उः उद्योगीकरण।

(ङ) पारिपार्श्विकता सम्बन्धीय स्टकहोल्म सम्मिलन’ (Stockholm Conference) खेबा खालामनाय जाबाय?

उः १९७२ बोसोराव।

(च) भारते खेबा क्योटो प्रोटोकल’ (Kyoto Protocol) आव साइन खालामबाय? H.S. ’13

उः २००२ बोसोरनि अगस्त मासाव।

(छ) ‘रिओ सम्मिलन’ (Rio Conference) खेबा खालामनाय जाबाय?

उः १९९२ बोसोराव।

(ज) पारिपार्श्विकता आन्दोलननि सोंगा जोंनाय मोनसे आन्दोलननि मुं उनाय।

उः चिपको आन्दोलन (Chipko Movement) |

(झ) भारतीय संविधाननि कुन अनुछेदाव पारिपार्श्विकता रक्षां, बनानि क्षेत्र आरो बन्यप्रानि रक्षानि थाखाय सरकारखौ निर्देशन होनाय जाबाय?

: ४८ (क) अनुछेद ।

(ञ) United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) खेबा बोसोराव खालामनाय जाबाय?

उः १९९२ बोसोराव।

(ट) कुन आयोगआ १९८७ बोसोराव बहनक्षम उन्नयन (Sustainable Development) नि संज्ञा आगबांदों? H.S. ’17, 19

उः ब्रुन्डटलैंड आयोग (Brundtland Commission)|

(3) Kyoto Protocol (Kyoto Protocol) मा? इ पारिपार्श्विकतानि कुन समस्या सोंगा जोंनाय?

: Kyoto Protocol मोनसे अन्तर्राष्ट्रिय चक्कु जाहोन उद्योग-प्रधान राष्ट्रफोरखौ स०० উज गृहो गेस (Greenhouse Gas) निरगासोनखौ खामानायनि लक्ष्य दिहुन। इ पारिपार्श्विकता प्रदूषणनि समस्या सोंगा जोंनाय।

(ड) ‘भू-शीर्ष सम्मिलन’ (Earth Summit) मा?

उः १९९२ बोसोरनि जुन मासाव ब्राजिलनि राजधानी रिओ दि जनेरियो (Rio de Janeiro) आव खालामनाय संयुक्त राष्ट्रसंघनि पारिपार्श्विकता आरो उन्नयन विषयक सभाखौ ‘भू-शीर्ष सम्मिलन’ बोला।

(ढ) होयनै ने नहोनै खोराः ‘रिओ सम्मिलन’ (Rio Conference) आ २१ दफाया कार्यक्रम ( Agenda 21) लाबोनाय खालामबाय।’

: होय।

(ण) UNEP नि सम्पूर्ण मुं मा?

: United Nations Environment Programme |

(त) UNFCCC नि सम्पूर्ण मुं मा?

: United Nations Framework Convention on Climate Change l

(थ) प्रथोम विश्वखौ मा बोला जाय?

उः ‘ग्लोबल नर्थ’ (Global North) |

(द) १९९२ बोसोरनि बसुंधरा सम्मिलन’ (Earth Summit) आव खेमन खोन देश आंसोल लाबाय?

उः १७० खोन राष्ट्र।

(ध) २१ दफाया कार्यक्रम (Agenda 21) मा? H.S. ’14

उः १९९२ बोसोराव रिओ दि जनेरियो (Rio de Janeiro) शहराव खालामनाय ‘धरित्री सम्मिलन’ (Earth Summit) आव जलवायु परिवर्तन, जैव वैचित्रता, बननीकरण आदिबोनि सोंगा मुठा २१ टा प्रस्ताव लाबोनाय खालामनाय जाबाय। बेखौ २१ दफाया कार्यक्रम बोला।

(न) खिलंजिया लुगुनि विश्व परिषद (World Council of Indigenous Peoples) खेबा बोसोराव गथाय जाबाय?

उः १९७५ बोसोराव।

(प) स००উज गृहो गेस निरगासोन (Greenhouse Gas Emission) मा बुजा? H.S. ’19

उः विश्वनि देशफोरा स्थापोन खालामनाय उद्योगफोरनिफ्राय निरगासोन खालामनाय कार्बन-डाइ-अक्साइड, मिथेन, हाइड्रो-फ्लोरोकार्बन आदिबोनि बायुमंडलनि उस्त्रता बाढाय। बेफोर गेसखौ ‘स८०উज गृहो गेस’ बोला।

समु प्रश्नोत्तरः (प्रत्येकनि मुल्यांक – २)

(क) ‘समूहिया सम्पद’ (Common Property Resources) बुलिले मा बुजा?

उः ‘समूहिया सम्पद’ बुलिले बेफोर सम्पदखौ बुजाय जाहोन मोनसे गुथा, गोट एबा समुदायआ समूहियाभाबे बाहाय एबा उपभोग खालामाय। उदाहरणस्वरूपे नदि, हृद, फांथा, पार्क आदि।

(ख) खिलंजिया अधिबासी (Indigenous People) बुलिले मा बुजा?

उः संयुक्त राष्ट्रसंघनि संज्ञा अनुसार, खिलंजिया अधिबासी बुलिले बेफोर लुगुनि बांसधरखौ बुजाय जाहोन आथोन थानाय भूमिआव गुबुन संस्कृति एबा गुबुन जनगोष्ठीआ आगमन खालामनायनि फालांगाव पराजित जाबाय।

(ग) गोलकिय उस्त्रता बाढायाव साहाय खालामनाय गोरोन मोनसे दुइटा गेसनि मुं लिर।

उ: कार्बन-डाइ-अक्साइड आरो मिथेन।

(घ) समूहिया सम्पदनि दुइटा उदाहरण दिहुन। H.S. ’13

उः (१) पृथिबिनि जलवायु (Climate) आरो (२) एंटार्कटिका महाद्वीप (Antarctica) |

(ङ) ‘भू-राजनिति’ (Geopolitics) नि अर्थ मा? विश्व राजनैतिआव प्रासंगिक थानाय दुइटा सम्पदनि मुं लिर।

उः ‘भू-राजनिति’ नि अर्थ होनो होल विश्वनि सम्पदफोरखौ कुन, खेमन, खाथि, खेमानायजों उपभोग खालामनायनि राजनिति। उदाहरणस्वरूपे फरक्का बांध (Farakka Barrage) खौ केन्द्र खालामनाय बांग्लादेश आरो भारतनि मजाङाव थानाय मतभेद, कावेरी नदि (Cauvery River) खौ केन्द्र खालामनाय तामिलनाडु आरो कर्नाटकनि मजाङाव थानाय विवाद। विश्व राजनैतिआव प्रासंगिक थानाय दुइटा सम्पद होनो होल खनिज तेल आरो दां।

(च) विश्व राजनैतिआव पारिपार्श्विकता विषयफोर गोजोननाय विषय जायो मानो ?

उः पारिपार्श्विकतानी अवनतिआ मानव सभ्यतानी अस्तित्वनि माथो खतरा सोंजोंनायनि थाखाय, पारिपार्श्विकता विषयफोर विश्व राजनैतिआव गोजोननाय विषय जायो। गोलकिय उस्नता बाढाय, खोरांग बथोर, जलवायु परिवर्तन आदिबोनि समस्या जिउजगतखौ बिब्रांति होनाय जाबाय।

३। मोजांलां दैरघोनि प्रश्नोत्तरः (प्रत्येकनि मुल्यांक – ४)

(क) समूहिया (विश्वजनिन उमैहथिया) सम्पद (Common Property Resources) बुलिले मा बुजा? बे सम्पदफोरखौ रक्षां खालामनायनि थाखाय दुइटा उपाय उनाय। H.S. ’17

नाइबा

उमैहथिया अथच पृथकीकृत दायबद्धता (Common but Differentiated Responsibilities) माने मा? समुखै आलोचना खालाम।

उः समूहिया सम्पद (Common Property Resources) बुलिले बेफोर सम्पदखौ बुजाय जाहोन मोनसे गुथा, गोट एबा समुदायआ समूहियाभाबे बाहाय एबा उपभोग खालामाय। उदाहरणस्वरूपे नदि, हृद, फांथा, पार्क, जलवायु आदि।

समूहिया सम्पदफोरखौ रक्षां खालामनायनि थाखाय दुइटा उपाय होनो होल-

(१) समूहिया सम्पदफोरखौ रक्षां खालामनायनि थाखाय उत्तर विश्व (Global North) आरो दक्षिण विश्व (Global South) नि देशफोरनि मजाङाव सहयोगिता आरो एक्यमत स्थापन खालामनायजों समस्तो समस्याफोर समधान खालामनो नांगौ।

(२) उपकुलिया अंचलफोराव जनबस्ती खमायनायजों बेफोरनि प्रदूषणखौ खमायनो नांगौ।

उन्नत आरो धनि राष्ट्रफोरआ पारिपार्श्विकता समस्याफोर समधान खालामनायाव समान दायबद्धताखौ गोजोन खालामदों। नाथाय उन्नयनशील राष्ट्रफोरआ दावा खालामदों जे सिहां उद्योग क्षेत्राव गोजोन नोङा, बेखायनो पारिपार्श्विकतायाव सिहांनि प्रभाव खम। बेखायनो उन्नत राष्ट्रफोरनि दायित्व गोजोन थानो नांगौ। १९९२ बोसोरनि रिओ सम्मिलन (Rio Conference) आव बेखौ मानियाबाय। नाथाय पारिपार्श्विकता रक्षानि थाखाय उन्नत आरो उन्नयनशील दुइयो वर्गनि राष्ट्रफोरआ समानभाबे गोजोन दिहुन।

(ख) रिओ सम्मिलन (Rio Conference) नि निर्णय एबा फलाफलफोर मा थाखाय आसिल?

उः ब्राजिलनि राजधानी रिओ दि जनेरियो (Rio de Janeiro) आव १९९२ बोसोरनि जुन मासाव संयुक्त राष्ट्रसंघनि पारिपार्श्विकता आरो उन्नयन विषयक मोनसे सभा खालामनाय जाबाय। बे सम्मिलननि फलाफलफोर होनो होल-

(१) पृथिबिनि पारिपार्श्विकता रक्षां, संरक्षण आरो उन्नयननि थाखाय विश्वनि राष्ट्रफोरआ सहयोग खालामनो नांगौ।

(२) पारिपार्श्विकता रक्षानि थाखाय राष्ट्रफोरनि पृथकीकृत दायबद्धता थायो।

(३) बे सम्मिलनाव जलवायु परिवर्तन, जैव वैचित्रता, बननीकरण आदिबोनि सोंगा २१ दफाया कार्यक्रम (Agenda 21) ग्रहण खालामबाय। बे कार्यक्रमाव जनसंख्या बाढाय खमायनाय, बायुमंडल रक्षां, निर्बनीकरणनि बिरुद्धे जुध, जैव वैचित्रता संरक्षण आदि सामिल थायो।

(ग) संयुक्त राष्ट्रसंघ (United Nations) आ विश्व पारिपार्श्विकता नियन्त बणाव मा भूमिका खालामदों?

उः संयुक्त राष्ट्रसंघ (United Nations) आ विश्व पारिपार्श्विकता नियन्त बणाव गोजोन भूमिका खालामदों। इ पारिपार्श्विकता कार्यक्रमनि उफ्राय गुबुन अन्तर्राष्ट्रिय सभा-समितिफोर आयोजित खालामदों आरो पारिपार्श्विकता समस्याफोरनि बिस्थार अध्ययन खालामनायजों बेफोरनि समाधाननि थाखाय उपायफोर उफादों।

१९७२ बोसोराव स्टकहोल्म सम्मिलन (Stockholm Conference) खालामनाय जाबाय आरो १९९२ बोसोराव रिओ दि जनेरियो (Rio de Janeiro) आव भू-शीर्ष सम्मिलन (Earth Summit) खालामनाय जाबाय। बेनि उफ्राय क्योटो प्रोटोकल (Kyoto Protocol) ग्रहण खालामबाय।

एनेबाबे संयुक्त राष्ट्रसंघ पारिपार्श्विकता नियन्त बणाव भूमिका खालामदों।

(घ) खिलंजिया लुगुनि अधिकार रक्षानि थाखाय केतामान उपायफोर उनाय।

उः संयुक्त राष्ट्रसंघनि अनुसार, खिलंजिया अधिबासी (Indigenous People) होनो होल बेफोर लुगुनि बांसधर जाहोन निजेर भूमिआव गुबुन जनगोष्ठीआ आगमन खालामनायनि फालांगाव पराजित जाबाय।
खिलंजिया लुगुनि अधिकार रक्षानि थाखाय-

(१) गुबुन देशनि संविधानफोराव सिहंखौ अनुसूचित जाति एबा अनुसूचित जनजाति (Scheduled Tribe) आव सामिल खालामबाय।

(२) सिहांनि अधिकार रक्षां आरो उन्नयननि थाखाय विशेष व्यवस्था थायोजेनना सरकारी खामानिआव बयस सीमा सिथायनाय, विशेष भत्ता आदि।

(३) यातायात आरो संचार व्यवस्था उन्नयननि जों सिहांनि मजाङाव बुझेबा आरो समूहिया चेतना बाढायनाय जाबाय।

(ङ) खिलंजिया लुगुनि अधिकार आरो पारिपार्श्विकता मजाङाव मा सम्बन्ध ? समुखै लिर। H.S. ’18, ’20

उः खिलंजिया लुगुनि जीवन पारिपार्श्विकताजों घनिष्ठभाबे जोंनाय। सिहां निजेर जीवन निर्वाहनि थाखाय प्रकृतिक उपर निर्भर। सिहांनि जीवन प्रनाली प्राकृतिक आरो प्रदूषणमुक्त थायो।

सिहांनि संस्कृति, आचार-व्यवहार, सामाजिक रीति-नीति पारिपार्श्विकताजों मेल खाय।

नाथाय बाहारनि लुगुनि आगमननि फालांगाव सिहांनि अधिकार खम जाबाय आरो पारिपार्श्विकताओ प्रदूषित जायो।

रचना धर्मी प्रश्नोत्तरः (प्रत्येकनि मुल्यांक – ६)

(क) क्योटो प्रोटोकल (Kyoto Protocol) मा? बेखौ ब्याख्या खालाम।

उः १९९७ बोसोरनि डिसेम्बर मासाव जापाननि क्योटो शहराव (Kyoto, Japan) संयुक्त राष्ट्रसंघनि उफ्राय जलवायु विषयक मोनसे सम्मिलन खालामनाय जाबाय। बे सम्मिलनाव १५० खोन राष्ट्र आंसोल लाबाय।
बे सम्मिलननि प्रस्तावफोरखौ क्योटो प्रोटोकल’ बोला। बेनि मुख्य बिथांफोर होनो होल-

(१) राष्ट्रफोरआ स००উज गृहो गेस (Greenhouse Gas) निरगासोनखौ गড়ে ५.२ प्रतिशत खमायनो नांगौ।

(२) उन्नयनशील राष्ट्रफोरखौ निरगासोन खमायनायनि लक्ष्यनिफ्राय र८० श्ाय दिहुन, नाथाय सिहां नियन्त्रण खालामनो नांगौ।

(३) बे लक्ष्य २००८ निफ्राय २०१२ नि मजाङाव पुराय खालामनो नांगौ।

(ख) पारिपार्श्विकता विषयाव भारतनि भूमिका (India’s Role) समुखै लिर। H.S. ’16

उः भारत पारिपार्श्विकता समस्याखौ गोजोनभाबे लाबोदों। भारतीय संविधानाव पारिपार्श्विकता रक्षानि उपर गोजोन दिहुन।

सरकारआ गुबुन आयिन ग्रहण खालामबाय-

बन्यप्रानि संरक्षण आयिन (Wildlife Protection Act, 1972), बन संरक्षण आयिन (Forest Conservation Act, 1980), दां प्रदूषण आयिन (Water Act, 1974), बायू प्रदूषण आयिन (Air Act, 1981)।

भारत अन्तर्राष्ट्रिय स्तरावो सक्रिय क्योटो प्रोटोकल (Kyoto Protocol) आव २००२ बोसोराव साइन खालामबाय।

(ग) आधुनिक राजनैतिआव तेल आरो दांनि महत्व (Importance of Oil and Water) लिर।

उः आधुनिक विश्व राजनैतिआव तेल आरो दां गोजोन भूमिका लाबोदों। तेल विश्व अर्थव्यवस्था नि मुख्य आधार।

तेलनि उपर नियन्त्रणनि थाखाय राष्ट्रफोरनि मजाङाव विवाद जेनना इराक जुध (Iraq War)।

दां जीवननि आधार। नाथाय स्वच्छ दां खमाय जायदों। भविष्याव दांनि थाखाय विश्व संघर्ष जायनो सम्भावना थायो।

(घ) सम्पदनि भू-राजनिति (Geopolitics of Resources) आलोचना खालाम। H.S. ’15

उः भू-राजनिति (Geopolitics) बुलिले सम्पदखौ कुन, खेमन, खाथि बाहायनायनि राजनिति।

उदाहरण फरक्का बांध (Farakka Barrage), कावेरी नदि विवाद (Cauvery Dispute)।

गोजोन सम्पद तेल आरो दां।

गुबुन समूहिया सम्पद जलवायु, एंटार्कटिका (Antarctica), महासागर, अंतरिक्ष।

बेफोर बाहायनायनि थाखाय राष्ट्रफोरनि मजाङाव सहयोग जरूरी। १९५९ एंटार्कटिका संधि (Antarctica Treaty), १९८७ मॉन्ट्रियल प्रोटोकल (Montreal Protocol) आदि सहयोगनि उदाहरण।

Rabbi Masrur

A Thinker, Writer & Speaker.

 

Leave a Comment