Join WhatsApp

Join Now

Join Telegram

Join Now

Class 12 Political Science Chapter 13 Solutions Bodo Medium

By Rabbi Masrur

Published On:

Class 12 Political Science Chapter 13 Solutions Bodo Medium

AHSEC Class 12 Political Science Chapter 13 Solutions Bodo Medium 2026–27-आव HS 2nd Year फरायसाफोरनि थाखाय बे अध्यायनि गोनां प्रश्न-फिननाय, फरायनाय सामग्रा आरो Revision Materials गोरलै बड़ो रावजों दिहुननाय जादों। बे अध्यायाव भारतनि विदेश नीति, गुट-निरपेक्षता, पंचशील नीति, भारत-चीन आरो भारत-पाकिस्तान सोमोन्दो, आणविक नीति आरो विश्व शान्तियाव भारतनि भूमिका जेरै गोनां बिसयफोरखौ गोरलै महरै बुजायनाय जादों।

📚 बेयाव मा मा मोननो हायो?

  • 📖 Chapter 13 नि गोनां प्रश्न-फिननाय
  • ⭐ परीक्षानि थाखाय गोनां प्रश्नफोर
  • 📝 सानथाव आरो गोजोनाय प्रश्न-फिननाय
  • 🌐 भारतनि विदेश नीति नि मुल धारणा
  • 🕊️ गुट-निरपेक्ष आन्दोलननि भूमिका
  • 🤝 पंचशील नीति
  • 🇨🇳 भारत–चीन सोमोन्दो
  • 🇵🇰 भारत–पाकिस्तान सोमोन्दो
  • ☢️ भारतनि आणविक नीति
  • 🌍 विश्व शान्तियाव भारतनि भूमिका
  • 📚 Revision Materials
  • 🎯 2026–27 परीक्षानि फरायनाय

🇮🇳 भारतनि विदेशी सोमोन्दो: गोनां बिसय

स्वाधीनतायाव भारतआ मोनसे एरै विदेश नीति सोरजिनो नाजादोंमोन जायाव राष्ट्रीय हित, विश्व शान्ति आरो अन्तर्राष्ट्रीय सहयोग खौ गोनांथि होनाय जादोंमोन। भारतआ शीत जुद्धनि समाव गुबुन महाशक्तिफोरनि गुटाव नाजोनानै गुट-निरपेक्ष नीतिखौ गोनांथि होदोंमोन।

बे अध्यायाव गुट-निरपेक्षता, पंचशील, भारत-चीन सोमोन्दो, 1962 नि भारत-चीन जुद्ध, भारत-पाकिस्तान जुद्धफोर, आणविक नीति आरो भारतनि अन्तर्राष्ट्रीय भूमिका जेरै गोनां बिसयफोरखौ फरायनो मोननो हायो।

🎯 परीक्षानि फरायनायखौ गोरलै खालाम

बे अध्यायनि फरायनाय समाव भारतनि विदेश नीति नि मुल उद्देश्य, गुट-निरपेक्षता आरो पंचशील नीति खौ गोसारै बुजिनांगोन। भारत-चीन आरो भारत-पाकिस्तान सोमोन्दोनि गोनां घटनाफोर, आणविक नीति आरो विश्व शान्तियाव भारतनि भूमिकाखौ गोजोनै Revision खालामनायजों परीक्षानि प्रश्नफोरनि फिननाय फिननो सुबिदा जायो।

AHSEC Class 12 Political Science Chapter 13 Solutions Bodo Medium 2026–27-आ Chapter-wise Question Answer practice आरो Quick Revision नि थाखाय बाहायनो हायै सोरजिनाय सामग्रा।

🌟 गोरलै रावजों फरायसाफोरनि थाखाय सोरजिनाय सामग्रा

बे content-आ गुबुननि लेखानि नकल नखालामनानै गोदानै सोरजिनाय। रावखौ गोरलै आरो स्पष्ट खालामनाय जादों, जाहाते फरायसाफोरा भारतनि विदेश नीति आरो अन्तर्राष्ट्रीय सोमोन्दोफोरखौ सहजै बुजिनो हायो। अध्यायजों सोमोन्दोगोनां गोनां बिसयफोरखौनो सामिल खालामनाय जादों।

बे सामग्रीआ Class Test, Unit Test, Pre-Board आरो HS 2nd Year Final Examination 2026–27 नि फरायनायनि थाखाय बाहायनो हायो।

भाग-खः स्वाधीनतार उनाव भारतनि राजनैतिक बिजिरनाय (Post Independent Indian Politics) (Marks: 50)

Class 12 Political Science Chapter 13 Solutions Bodo Medium

अध्याय – 13: भारतनि बाहायनि मोजांफोर (India’s Foreign Relations)

निरबाचित सोंनाय आरो फिनायफोर (Selected Questions-Answers)

अति समु प्रश्नोत्तरः (प्रत्येकनि मुल्यांक – १)

(क) NEFA (NEFA) नि फुल फार्म मा?

: North-East Frontier Agency (North-East Frontier Agency) |

(ख) 1966 सानआव भारतनि प्रधानमंत्रि लाल बहादुर शास्त्री (Lal Bahadur Shastri) आरो पाकिस्ताननि राष्ट्रपति आयुब खान (Ayub Khan) निफ्राय साइन खालामनाय सम्झौता मा?

उः ताशकन्द सम्झौता (Tashkent Agreement) |

(ग) शिमला सम्झौता (Shimla Agreement) खन मा सानआव साइन खालामजाबाय?

: 1972 सानआव।

(घ) बांग्लादेश (Bangladesh) आरो पाकिस्तान (Pakistan) नि जुद्ध मा सानआव जाबाय?

: 1971 सानआव।

(ङ) चीन (China) आरो भारत (India) नि मजाङाव McMahon Line (McMahon Line) मा सानआव सीमारेखा हिसाबे थिखायजाबाय?

: 1914 सानआव।

(च) भारतनि संविधाननि कुन अनुच्छेदआव (Article) बाहायनि नीति (foreign policy) नि उल्लेख दं?

: अनुच्छेद 51 (Article 51)1

(छ) भारतनि बाहायनि नीति (foreign policy) नि मुख्य गथनकारा कुन ?

उः स्वाधीन भारतनि गथाय प्रधानमंत्रि जवाहरलाल नेहरू (Jawaharlal Nehru) |

(ज) चीन (China) आ तिब्बत (Tibet) खौ मा सानआव अधिकार खालामबाय?

: 1950 सानआव।

(झ) चीन (China) आ भारत (India) खौ मा सानआव आक्रमण खालामबाय?

: 1962 सानआव।

(ञ) काश्मीर (Kashmir) नि विभाजन कुन आ प्रस्ताव खालामबाय?

उः राष्ट्रसंघ (United Nations)1

(ट) Non-Aligned Summit (Non-Aligned Summit) नि गथाय सम्मेलन खन खनाय जायगायाव जाबाय?

: बांडुंग (Bandung), इंडोनेशिया (Indonesia) |

(ठ) भारतनि बाहायनि नीति (foreign policy) नि मुख्य सिद्धान्त मा?

उः गुटनिरपेक्षता (Non-alignment) |

(ड) बाहायनि नीति (foreign policy) माने मा?

उः एक स्वाधीन रास्ट्रा आ आन रास्ट्रफोरजों सम्बन्ध गथायनो थाखाय लानाय नीति खौ बाहायनि नीति (foreign policy) बोला जाय।

(ढ) पंचशील सम्झौता (Panchsheel Agreement) भारत (India) आरो कुन रास्ट्रजों साइन खालामजाबाय?

उः चीन (China) |

(ण) कारगिल जुद्ध (Kargil War) मा सानआव जाबाय?

: 1999 सानआव।

(त) भारतीय जनता पार्टी (Bharatiya Janata Party) मा सानआव सत्ताआव आगैयाबाय?

: 1980 सानआव।

(थ) बाहायनि नीति (foreign policy) नि मुख्य अंगफोर मा मा?

: राष्ट्रिय सुरक्षा (national security) आरो राष्ट्रिय स्वार्थ (national interest) |

(द) भारतनि बाहायनि नीति (foreign policy) नि मुख्य गथनकारा कुन?

उः जवाहरलाल नेहरू (Jawaharlal Nehru) |

(ध) 1971 सानआव भारत (India) कुन रास्ट्रजों मैत्री सम्झौता (Treaty of Friendship) साइन खालामबाय?

उः सोवियत संघ (Soviet Union) |

(न) CTBT (CTBT) नि फुल फार्म मा?

उः Comprehensive Test Ban Treaty (Comprehensive Test Ban Treaty) |

(प) भारत (India) आ गथाय परमाणु परीक्षण (nuclear explosion) मा सानआव खालामबाय? H.S. ’18

: 1974 सानआव पोखरण (Pokhran) आ।

(फ) 1972 सानआव इन्दिरा गांधी (Indira Gandhi) आरो जुल्फिकार अली भुट्टो (Zulfikar Ali Bhutto) निफ्राय साइन खालामनाय सम्झौता मा? H.S. ’15

उः शिमला सम्झौता (Shimla Agreement) |

(ब) स्वाधीन भारतनि गथाय गृह मंत्री (Home Minister) कुन? H.S. ’15

उः सरदार वल्लभभाई पटेल (Sardar Vallabhbhai Patel) |

(भ) कुन प्रधानमंत्रि पंचशील नीति (Panchsheel policy) लानाय खालामबाय? H.S. ’17

उः जवाहरलाल नेहरू (Jawaharlal Nehru) |

चमु प्रश्नोत्तरः (प्रत्येकनि मूल्याङ्क – २)

(क) भारत (India) आरो पाकिस्तान (Pakistan) नि मजाङाव दंनाय दुयि मुख्य बिबादफोरखौ उल्लेख खालाम। H.S. 15, 19

: (1) जम्मू आरो काश्मीर (Jammu and Kashmir) समस्या।

(2) बांग्लादेश (Bangladesh) स्वाधीनता समस्या।

(ख) भारत (India) आरो चीन (China) नि मजाङाव दुयि बिबादफोर मा मा?

: (1) सीमाबिबाद (border dispute)।

(2) दलाई लामा (Dalai Lama) खौ आश्रय होनाय।

(ग) शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व (peaceful coexistence) माने मा?

उः शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व (peaceful coexistence) पंचशील (Panchsheel) नि एक सिद्धान्त, जायआन रास्ट्रफोरनि सार्वभौमिकता (sovereignty) माननायजों शान्ति रीतिया थाखायनो बोजाय।

(घ) गुटनिरपेक्षता (Non-Alignment) माने मा?

उः गुटनिरपेक्षता (Non-Alignment) माने कुनो सैनिक गुट (military bloc) जों नाजोयनाय आरो निजा बाहायनि नीति लानाय।

(ङ) भारतनि परमाणु नीति (nuclear policy) नि दुयि मुख्य दिगफोरखौ उल्लेख खालाम।

उः (1) परमाणु ऊर्जा (nuclear energy) खौ शान्तिपूर्ण कामनि थाखाय बाख्रायनाय।

(2) परमाणु अस्त्र (nuclear weapons) जों सम्पूर्ण विनाश (total destruction) नि बिरुद्धा थाखायनाय।

(च) जवाहरलाल नेहरू (Jawaharlal Nehru) नि बाहायनि नीति (foreign policy) नि दुयि उद्देस्यखौ उल्लेख खालाम। H.S. ’18

उः (1) भारतनि सार्वभौमिकता (sovereignty) रक्षण खालामनाय।

(2) आन रास्ट्रफोरजों मैत्री सम्बन्ध गथायनाय।

मझलिया गैर्घनि प्रश्नोत्तरः (प्रत्येकनि मूल्याङ्क ४)

(क) पंचशील (Panchsheel) माने मा? बेनि मुख्य सिद्धान्तफोर मा मा? H.S. ’13

उः जवाहरलाल नेहरू (Jawaharlal Nehru) आ एक भाषणआव भारत-चीन (India-China) सम्बन्धनि थाखाय पांच गोनां सिद्धान्त उल्लेख खालामबाय, जायखौ पंचशील (Panchsheel) बोला जाय।

बेनिफ्राय गुटनिरपेक्ष आन्दोलन (Non-Aligned Movement) नि आधार जाबाय।

पंच सिद्धान्तफोरः

(1) परस्पर सीमाक्षेत्र अखण्डता (territorial integrity) आरो सार्वभौमिकता (sovereignty) खौ सम्मान खालामनाय।

(2) परस्पर आक्रमण नखालामनाय (non-aggression)।

(3) एक-दोसोरनि आन्तरिक मामलाफोर आव हस्तक्षेप नखालामनाय (non-interference)।

(4) समानता (equality) आरो परस्पर लाभ (mutual benefit) |

(5) शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व (peaceful coexistence) |

(b) भारतनि बाहायि नीति (India’s foreign policy) नि गाहाय उद्देश्यबा बिशेषताफोरखौ मा?

उः भारतनि बाहायि नीति (India’s foreign policy) नि गाहाय उद्देश्यफोरखौ होनाय जोंः

(1) भुखण्डनि एकता (territorial unity) खौ राइजो।

(2) आन्तর্জাতিক शान्ति आरो सुरक्षा (international peace and security) खौ राखा आरो फोरमाय।

(3) हाग्रामा देशफोरजों (neighbouring countries) मोजाङ बन्धुत्व (friendly relations) थाफा।

(4) भारतनि सीमा (India’s borders) आव मानुहफोरनि सुरक्षा (security of people) खौ निश्चय खालाम।

(5) गुबुन देशफोरजों व्यापार (trade) खौ बाढाय।

(6) भारतनि आकाशी आरो समुन्द्री रास्ताफोर (air and sea routes) खौ मोजाङ गोनां राखा।

(7) उपनिवेशी सासन (colonial rule) आव थानाय देशफोरनि स्वाधीनता (freedom) खौ फोरमाय।

(8) जाति, बर्ण आरो धर्म (caste, race and religion) आधाराव भेद्भाव (discrimination) खौ नकारा आरो भेदभाव नथां समाज (society free from discrimination) खौ फोरमाय।

(9) आन्तর্জাতিক विवादफोर (international disputes) खौ शान्तिपूर्ण भाबे (peacefully) समाधान खालाम।

(10) आन्तর্জাতিক संगठनफोरजों (international organisations), खासै माने संयुक्त राष्ट्र (United Nations) जों सहकार (cooperate) खालाम।

(c) भारतनि बाहायि नीतिफोर (India’s foreign policies) खौ बिबेचना खालाम।

उः भारतनि गाहाय बाहायि नीतिफोरखौ होनाय जों:

(1) अजुंगनाय निथि (Non-Alignment): शीत युद्ध (Cold War) नि समाव भारते अजुंगनाय निथि (non-alignment) खौ लानाय जाय, आरो बे निथि शीत युद्धनि फोजोबावबो भारतनि बाहायि नीति (foreign policy) नि गाहाय भाग जानाय जाय।

(2) उपनिवेशवाद आरो साम्राज्यवाद (colonialism and imperialism) खौ बिरोधः भारते 200 बोसोरनि उपनिवेशी सासन (colonial rule) खौ भुगायखांदों, बेखायनो भारते एनि बिरोध खालामदों आरो एशिया (Asia) आरो आफ्रिका (Africa) आव स्वाधीनता आन्दोलनफोरखौ सायाव दिहुन।

(3) संयुक्त राष्ट्र (United Nations) खौ सायाव दिहुनः भारते संयुक्त राष्ट्रनि (United Nations) गोदान सदस्य (founding member) जानाय, आरो विवाद समाधानखौ एनि ढाँचानि मोनसे गाहाय मानदों।

(4) न्यायसंगत उद्देश्य (just objectives) खौ गाहाय खालामः महात्मा गांधी (Mahatma Gandhi) नि प्रेरेनायाव भारते शान्तिपूर्ण आरो न्यायसंगत उपाय (peaceful methods) खौ सायाव दिहुन आरो युद्ध आरो हिंसा (war and violence) खौ बिरोध खालाम।

(5) गुबुन देशफोरजों बन्धुत्व (friendly relations): सैन्य जुथ (military alliances) आव हाजो नथांदों, भारते सभ देशफोरजों मोजाङ बन्धुत्व राखा।

(d) शिमला समझौता (Shimla Agreement) खौ सन्थाइयै बिबेचना खालाम।

: जून 1972 आव भारतनि प्रधानमन्त्री इन्दिरा गांधी (Indira Gandhi) आरो पाकिस्ताननि राष्ट्रपतिआ जुल्फिकार अली भुट्टो (Zulfikar Ali Bhutto) नि मजां शिमला (Shimla) आव मोनसे समझौता खालाम जाय, जोंखौ शिमला समझौता (Shimla Agreement) बिदिन ।

एनि गाहाय बिधानफोर (provisions):

(1) गुबुनगासिनि विवादफोरखौ (disputes) द्विपक्षीय शान्तिपूर्ण आलोचना (bilateral peaceful negotiations) जों समाधान खालाम।

(2) गुबुनगासिनि भुखण्ड अखंडता (territorial integrity), राजनीतिक स्वतन्त्रता (political independence) आरो संप्रभु समानता (sovereign equality) खौ सम्मान खालाम।

(3) गुबुनगासिनि भुखण्ड अखंडता (territorial integrity) विरुद्ध बल प्रयोग (use of force) नखालाम।

होनाथां, बे समझौता थांनाय बिफोरबो दुइ देशनि मजां तनाव (tensions) दांदों।

(e) भारतनि बाहायि नीति (India’s foreign policy) नि रूपकार (architect) नोंथाङा जाय? जवाहरलाल नेहरू (Jawaharlal Nehru) नि बाहायि नीतिनि गाहाय उद्देश्यफोरखौ बिबेचना खालाम।

उः जवाहरलाल नेहरू (Jawaharlal Nehru) भारतनि बाहायि नीति (foreign policy) नि रूपकार (architect) जानाय। एनि गाहाय उद्देश्यफोर होनाय जों:

(1) अजुंगनाय निथि (non-alignment) लानायजों भारतनि संप्रभुता (sovereignty) खौ राइजो, जेन’ देश मोनसे बाहायि शक्तिनि (foreign power) प्रभावाव नोजाबाय।

(2) स्वाधीनता (independence) नि उनाव आरो फागुनाय (division) नहोजोनायखौ रोकिबा लागिया हाग्रामा देशफोरजों (neighbouring countries) मोजाङ बन्धुत्व थाफा।

(3) उन्नत देशफोरजों (developed countries) व्यापार आरो तकनीकी सहकार (technical cooperation) बाढायजों द्रुत आर्थिक उन्नति (economic development) खालाम।

(f) भारते अजुंगनाय निथि (Non-Alignment) खौ खिन्थायनो लानाय जाय? बिबेचना खालाम। H.S. ’14, ’16, ’19

उः दुसराय विश्व युद्ध (Second World War) नि उनाव, संयुक्त राज्य अमेरिका (United States) आरो सोवियत संघ (Soviet Union) नि मजां शीत युद्ध (Cold War) नि समाव भारते अजुंगनाय निथि (Non-Alignment) खौ लानाय जाय। गाहाय कारणफोर होनाय जों:

(1) स्वाधीनता (independence) नि समाव भारते सैन्य भाबे जोथा जोंगानाय नथांदों, बेखायनो युद्धनि जोखिम (dangers of war) नोजाबायनो गुबुन जुथ (bloc) आव हाजो नखालाम।

(2) आर्थिक उन्नति (economic development) खौ खालामनो शान्तिपूर्ण वातावरण (peaceful environment) लागे, बेखायनो सभ देशफोरजों बन्धुत्व राखा।

(3) मोनसे बड़ो आरो संप्रभु राष्ट्र (sovereign nation) हिसाबे भारते स्वतंत्र बाहायि नीति (independent foreign policy) खौ पालना खालामनो चाहा आरो बिश्व राजनीति (world politics) आव मानथाइ स्थान (respected position) लाबाय।

(4) शान्ति-पियारि भारतीय मानुहफोर (peace-loving Indian people) ए निथि खौ सायाव दिहुन, बे भारतनि सभ्यता (civilisation), संस्कृति (culture) आरो दर्शन (philosophy) खौ फुंफोराय।

(g) भारतनि परमाणु नीति (India’s nuclear policy) नि निर्देशन दिहुनाय मानुह (guiding figure) नोंथाङा जाय? भारतनि परमाणु नीति (nuclear policy) खौ लिरखां। H.S. ’20

: होमी जहांगिर भाभा (Homi Jehangir Bhabha) भारतनि परमाणु नीति (nuclear policy) नि निर्देशन दिहुनाय मानुह (guiding figure) जानाय। तेनारि नेतृत्वाव भारते 1940नि जोंथुमाव परमाणु कार्यक्रम (nuclear programme) खौ सुरू खालाम।

जवाहरलाल नेहरू (Jawaharlal Nehru) ए वैज्ञानिक आरो तकनीकी उन्नति (scientific and technological development) खौ सायाव दिहुन आरो सम्पूर्ण परमाणु निरस्त्रीकरण (nuclear disarmament) खौ अनुमोदन खालाम। 1964नि अक्टोबर आव चीन (China) ए परमाणु परीक्षण (nuclear test) खालामनायफ्राय, बिश्व आव परमाणु अस्त्र (nuclear weapons) दौड़ बाढाय।

संयुक्त राष्ट्र (United Nations) ए परमाणु निरस्त्रीकरण संधि (nuclear disarmament treaties) खौ सायाव दिहुन, होनाथां भारते परमाणु अप्रसार संधि (Nuclear Non-Proliferation Treaty) आव साइन खालामनाय, बेखायनो एखौ भेदभावपूर्ण (discriminatory) माने खालाम।

होनाथां भारते 1963आव आंशिक परीक्षण प्रतिबन्ध संधि (Partial Test Ban Treaty) आव साइन खालाम आरो 1974 आरो 1998 आव परमाणु परीक्षण (nuclear tests) खालाम। 1999 आव भारते विश्वसनीय न्यूनतम प्रतिरोध (credible minimum deterrence) आधाराव परमाणु सिद्धान्त (nuclear doctrine) खो लानाय जाय आरो ‘पहिले प्रयोग नथां’ (no-first-use policy) घोषणा खालाम।

(h) भारत आरो पाकिस्तान (India and Pakistan) नि बदलायगोनां सम्बन्धफोरखौ बिबेचना खालाम। H.S. ’15

उः पाकिस्तान (Pakistan) 14 अगस्त 1947 आव आरो भारत (India) 15 अगस्त 1947 आव स्वाधीन (independent) जानाय। स्वाधीनताफ्राय दुइ देशनि मजां सम्बन्धफोर (relations) तनावगोनां (strained) जानाय। गाहाय समस्या होनाय जों: कश्मीर विवाद (Kashmir dispute), सीमा पार आतंकवाद (cross-border terrorism) आरो परमाणु प्रतिस्पर्धा (nuclear rivalry) |

1960 आव सिन्धु जल संधि (Indus Waters Treaty) साइन खालाम। 1965 आव पाकिस्तान (Pakistan) ए कश्मीर समस्या (Kashmir issue) खातिर भारत (India) खौ आक्रमण खालाम। 1971 आव बांग्लादेश (Bangladesh) सम्बन्धी युद्ध (war) जानाय, बेनि उनाव 1972 आव शिमला समझौता (Shimla Agreement) खालाम, जाय थाखाय सम्बन्धफोरखौ सामयिक भाबे मोजाङ खालाम।

होनाथां 1993नि मुंबई विस्फोट (Mumbai bomb blasts), 1999नि कारगिल युद्ध (Kargil War), 2001नि भारतीय संसद आक्रमण (attack on Indian Parliament) आरो 2008नि मुंबई आतंकवादी हमला (Mumbai terrorist attacks) फोरनि थाखाय सम्बन्धफोर फिन तनावगोनां जानाय।

एइबो परिस्थितिफोर थांनाय बिफोरबो भारते द्विपक्षीय सम्बन्ध (bilateral relations) खौ मोजाङ खालामनो चेष्टा जारी राखा।

Rabbi Masrur

A Thinker, Writer & Speaker.

 

Leave a Comment