Class 12 Political Science Chapter 16 Solutions Bodo Medium
AHSEC Class 12 Political Science Chapter 16 Solutions Bodo Medium 2026–27-आव HS 2nd Year फरायसाफोरनि थाखाय बे अध्यायनि गोनां प्रश्न-फिननाय, फरायनाय सामग्रा आरो Revision Materials गोरलै बड़ो रावजों दिहुननाय जादों। बे अध्यायाव क्षेत्रीय आकांक्षा, क्षेत्रीय आंदोलन, असम आंदोलन, पंजाब संकट, जम्मू-कश्मीरनि समस्या आरो भारतनि एकता आरो अखण्डता जेरै गोनां बिसयफोरखौ गोरलै महरै बुजायनाय जादों।
📚 बेयाव मा मा मोननो हायो?
- 📖 Chapter 16 नि गोनां प्रश्न-फिननाय
- ⭐ परीक्षानि थाखाय गोनां प्रश्नफोर
- 📝 सानथाव आरो गोजोनाय प्रश्न-फिननाय
- 🗺️ क्षेत्रीय आकांक्षानि अर्थ आरो गोनांथि
- ✊ असम आन्दोलन आरो बेनि कारणफोर
- 🤝 असम समझौता
- 🏞️ पंजाबनि क्षेत्रीय समस्या
- 🏔️ जम्मू आरो कश्मीरनि क्षेत्रीय आकांक्षा
- 🏛️ क्षेत्रीय दलफोरनि भूमिका
- 🇮🇳 राष्ट्रीय एकता आरो अखण्डता
- 📚 Revision Materials
- 🎯 2026–27 परीक्षानि फरायनाय
🗺️ क्षेत्रीय आकांक्षा आरो संघर्ष: गोनां बिसय
भारतआ बिभिन्न भाषा, संस्कृति, जाति आरो क्षेत्रनि मानिसफोरजों सोरजिनाय मोनसे बिबिधतामय राष्ट्र। बेनि थाखाय गुबुन-गुबुन क्षेत्रनि मानिसफोरनि निजोरनि अधिकार, पहिचान, विकास आरो स्वायत्तताखौ लाबोनो नाजानाय नायनो मोनो। बेफोर आकांक्षा कखनो कखनो राजनैतिक संघर्षनि महर लाबो।
बे अध्यायाव असम आन्दोलन, असम समझौता, पंजाब संकट, जम्मू-कश्मीरनि क्षेत्रीय आकांक्षा आरो क्षेत्रीय दलफोरनि भूमिका जेरै गोनां बिसयफोरखौ फरायनो मोननो हायो। बे घटनाफोरनि माध्यमजों भारतआ क्षेत्रीय आकांक्षाफोरखौ लोकतान्त्रिक पन्थायै सामनाय खालामनो नाजानायखौ बुजिनो हायो।
🎯 परीक्षानि फरायनायखौ गोरलै खालाम
बे अध्यायनि फरायनाय समाव क्षेत्रीय आकांक्षानि कारण, विशेषता आरो राजनैतिक प्रभाव खौ गोसारै बुजिनांगोन। असम आन्दोलन आरो असम समझौता, पंजाब संकट आरो जम्मू-कश्मीरनि सोमोन्दै गोनां घटनाफोरखौ क्रमजों फरायनायजों परीक्षानि प्रश्नफोरनि फिननाय फिननो सुबिदा जायो।
AHSEC Class 12 Political Science Chapter 16 Solutions Bodo Medium 2026–27-आ Chapter-wise Question Answer practice आरो Quick Revision नि थाखाय बाहायनो हायै सोरजिनाय सामग्रा।
🌟 गोरलै रावजों फरायसाफोरनि थाखाय सोरजिनाय सामग्रा
बे content-आ गुबुननि लेखानि नकल नखालामनानै गोदानै सोरजिनाय। रावखौ गोरलै आरो स्पष्ट खालामनाय जादों, जाहाते फरायसाफोरा क्षेत्रीय आकांक्षा आरो गुबुन क्षेत्रीय संघर्षफोरखौ सहजै बुजिनो हायो। अध्यायजों सोमोन्दोगोनां गोनां बिसयफोरखौनो सामिल खालामनाय जादों।
बे सामग्रीआ Class Test, Unit Test, Pre-Board आरो HS 2nd Year Final Examination 2026–27 नि फरायनायनि थाखाय बाहायनो हायो।
भाग-खः स्वाधीनतार उनाव भारतनि राजनैतिक बिजिरनाय (Post Independent Indian Politics) (Marks: 50)
Class 12 Political Science Chapter 16 Solutions Bodo Medium
अध्याय – 16: आंचलिक आकांक्षा आरो गाथायफोर (Regional Aspiration and Conflict)
निरबाचित सोंनाय आरो फिनायफोर (Selected Questions-Answers)
अति समु प्रश्नोत्तरः (प्रत्येकनि मुल्यांक – १)
(a) ‘असम आन्दोलन’ (Assam Movement) खौ मावदोंब्ला बेनिखालाम?
उ: 1979 सानाव (In 1979)।
(b) गोवा (Goa) भारत (India) नि राज्य (state) हिसाबे मावदोंब्ला बेनिखालाम?
उ: 1987 सानाव (In 1987) 1
(c) नागा नेशनल काउन्सिल (Naga National Council) नि नेता (leader) माबोराय आसिल?
उ: ए. जेड. फिजो (A. Z. Phizo)1
(d) ‘आनंदपुर साहिब प्रस्ताव’ (Anandpur Sahib Resolution) खौ मावदोंब्ला बेनिखालाम?
उ: 1973 सानाव (In 1973) 1
(e) हरि सिंह (Hari Singh) माबोराय आसिल?
उः भारत (India) स्वतन्त्रता (Independence) लाबायनाय सोमोन्दै, बेनाय जम्मू आरो कश्मीर (Jammu and Kashmir) नि शासक (ruler) आसिल।
(f) भारत (India) नि संविधान (Constitution) नि माबा अनुच्छेद (Article) जम्मू आरो कश्मीर (Jammu and Kashmir) खौ उल्लेख (mention) खालामदों?
उ: अनुच्छेद (Article) 3701
(g) पंजाब (Punjab) नि ‘अकाली दल’ (Akali Dal) खौ मावदोंब्ला बेनिखालाम?
उ: 1920 सानाव (In 1920) 1
(h) लालडेंगा (Laldenga) माबोराय आसिल?
उ: लालडेंगा (Laldenga) ‘मिजो नेशनल फ्रन्ट’ (Mizo National Front) नि संस्थापक (founder) आसिल।
(i) भारत (India) नि संविधान (Constitution) नि माबा अनुच्छेद (Article) निफ्राय जम्मू आरो कश्मीर (Jammu and Kashmir) खौ विशेष दर्जा (special status) दान खालामदों? H.S. 16
उ: अनुच्छेद (Article) 3701
(j) भारत सरकार (Government of India) या ऑपरेशन ब्लू स्टार’ (Operation Blue Star) खौ मावदोंब्ला बेनिखालाम?
उ: 1984 सानाव (In 1984) 1
(k) सिक्किम (Sikkim) आव गोजोन विधान सभा चुनाव (Legislative Assembly Election) खौ मावदोंब्ला बेनिखालाम?
उ: 1974 सानाव (In 1974)1
(l) सिक्किम (Sikkim) भारत (India) जों जोंख्राबाय मावदोंब्ला बेनिखालाम?
उ: 1975 सानाव (In 1975)1
(m) AASU नि पुरा नाम (full form) माबा?
उः ऑल असम स्टूडेन्ट्स यूनियन (All Assam Students’ Union)|
(n) ‘नेशनल कॉन्फरेन्स’ (National Conference) खौ मावदोंब्ला बेनिखालाम?
उ: 1932 सानाव (In 1932) 1
(०) ‘तेलुगु देशम’ (Telugu Desam) नि संस्थापक अध्यक्ष (founding president) माबोराय?
उः एन. टी. रामाराव (N. T. Rama Rao) |
(p) नागालैण्ड (Nagaland) राज्य (state) खौ मावदोंब्ला बेनिखालाम?
उ: 1963 सानाव (In 1963) 1
नोट (Note): नागालैण्ड (Nagaland) 1963 सानाव आधिकारिक रूपाव (officially) भारत (India) नि राज्य (state) जाबाय। 1960 सानाय 16-पोइन्ट एग्रीमेन्ट’ (16-Point Agreement) नि बिबुं, राज्य गठन (formation) नि नाय।
(q) आंचलिकता (regionalism) बोरों होनायनि मोनसे कारण (factor) लिख।
उः आर्थिक असमानता (economic disparity) |
(r) उत्तर-पूर्व (North-Eastern) ओंचल (region) नि पुनर्गठन (reorganization) खौ मावदोंब्ला बेनिखालाम?
उ: 1987 सानाव (In 1987) |
(s) सिक्किम (Sikkim) भारत (India) नि ______राज्य (state) | (Fill in the blank)
उ: 22th (22nd) |
(t) MNF नि पुरा नाम (full form) माबा?
उः मिजो नेशनल फ्रन्ट (Mizo National Front) |
(u) MGP नि पुरा नाम (full form) माबा?
उः महाराष्ट्रीयवादी गोमन्तक पार्टी (Maharashtrawadi Gomantak Party)|
(v) ‘पंजाबी सुबा’ (Punjabi Suba) गठन (formation) आन्दोलन (movement) खौ मावदोंब्ला बेनिखालाम?
उ: 1960 सानाव (In 1960)।
(w) ‘पंजाब समझौता’ (Punjab Accord) खौ मावदोंब्ला बेनिखालाम?
उ: 1985 सानाव (In 1985)।
(x) इन्दिरा गांधी (Indira Gandhi) खौ हत्या (assassination) खालामदोंब्ला बेनिखालाम?
उ: 31 अक्टूबर 1984 (31 October 1984)1
(y) 1961 सानावनि आगोल गोवा (Goa) माबोरनि नियन्त्रण (control) आव आसिल?
उः पुर्तगाली (Portuguese) |
(z) ‘असम समझौता’ (Assam Accord) खौ मावदोंब्ला बेनिखालाम? H.S. ’20
उ: 1985 सानाव (In 1985)।
(aa) भारत (India) नि मोनसे राज्य (state) आव गोजोन आंचलिक पार्टी (regional party) नि नाम लिख। H.S. ’16
उ: डी.एम.के. (D.M.K. – Dravida Munnetra Kazhagam) |
(ab) NFA नि पुरा नाम (full form) माबा?
उः नॉर्थ-ईस्ट फ्रन्टियर एजेंसी (North-East Frontier Agency) |
(ac) ‘शिमला समझौता’ (Shimla Agreement) भारत (India) आरो ______नि मझां साइन (signed) खालामदों। H.S. ’16
उः पाकिस्तान (Pakistan) |
(ad) गोजोन ‘नॉन-अलाइन्ड समिट’ (Non-Aligned Summit) खौ माबा जायगाय (place) आव मावदों? H.S. ’20
उः बेलग्रेड (Belgrade) आव (In Belgrade) |
(ae) ‘NEDA’ नि पुरा नाम (full form) लिख। H.S. 220
उ: नॉर्थ ईस्ट डेमोक्रेटिक अलायन्स (North East Democratic Alliance) |
गोजोन थाखाय थांखि होनाय प्रश्न (Short Answer Questions)
(a) ‘ऑपरेशन ब्लू स्टार’ (Operation Blue Star) माने माबा?
उ: ‘ऑपरेशन ब्लू स्टार’ (Operation Blue Star) माने 1984 सानाव जून मासाव भारत सरकार (Government of India) या खालामखौ सैन्य अभियान (military operation)। एइखानाय ‘अकाली दल’ (Akali Dal) नि केतियाबा नेता (leaders) या अलग सिख राज्य (separate Sikh state) ‘खालिस्तान’ (Khalistan) दाबायनाय आन्दोलन (movement) नि बिरोधाव खालामदों। उग्रवादीफोर (militants) या अमृतसर (Amritsar) आव ‘गोल्डेन टेम्पल’ (Golden Temple) नि मझां आधार (base) साजाय खालामदों। एइ अभियान (operation) आव मंदिर (temple) खौ गाबोन नुकसान (damage) जादों आरो गोबां नेता (leaders) गिरफ्तार खालामदों।
(b) ‘असम समझौता’ (Assam Accord) खौ मावदोंब्ला आरो माबोरनि मझां साइन खालामदों?
उः ‘असम समझौता’ (Assam Accord) खौ अगस्त 1985 सानाव भारत सरकार (Government of India) आरो ऑल असम स्टूडेन्ट्स यूनियन (All Assam Students’ Union) नि मझां साइन खालामदों।
(c) असम आन्दोलन (Assam Movement) नि दुइटा मुख्य कारण लिख।
उ: (1) बाहिरागु प्रवेश (foreign infiltration),
(2) आर्थिक असमानता (economic disparity) |
(d) ‘आंचलिकता’ (Regionalism) माने माबा?
उः ‘आंचलिकता’ (Regionalism) माने एसेम संकीर्ण भावना (narrow sentiment) जाहाय मोनसे आँचल (region) नि मानुखफोर (people) नोंथांनि आंचलिक स्वार्थ (regional interests) खौ राष्ट्रीय स्वार्थ (national interests) नि फालाव बेसी महत्व (importance) दान खालामदों।
(e) संविधान (Constitution) नि अनुच्छेद 370 (Article 370) नि महत्व (significance) लिख।
उ: अनुच्छेद 370 (Article 370) या जम्मू आरो कश्मीर (Jammu and Kashmir) खौ विशेष दर्जा (special status) दान खालामदों। एइ अनुच्छेद (Article) नि अनुसार राज्यखौ (state) आन राज्यफोर (other states) नि तुलनाय बेसी स्वायत्तता (autonomy) आसिल। राज्यनि नोंथांनि संविधान (own Constitution) आसिल आरो भारत (India) नि संविधान (Constitution) नि गाबोन प्रावधानफोर (provisions) लागू नासिल।
नोट (Note): अनुच्छेद 370 (Article 370) खौ अगस्त 2019 सानाव रद्द (abrogated) खालामदों। एइ विशेष दर्जा (special status) एखन नांथाय नाय।
(1) ‘सेभेन सिस्टर्स’ (Seven Sisters) माने माबा?
उः ‘सेभेन सिस्टर्स’ (Seven Sisters) माने उत्तर-पूर्व (North-East) नि सात राज्यफोर- असम (Assam), मणिपुर (Manipur), त्रिपुरा (Tripura), मेघालय (Meghalaya), अरुणाचल प्रदेश (Arunachal Pradesh), मिजोराम (Mizoram), आरो नागालैण्ड (Nagaland) |
(g) भारत (India) नि चारि आंचलिक राजनीतिक पार्टी (regional political parties) नि नाम लिख। H.S. ’15, ’17
उ: (1) असम गण परिषद (Asom Gana Parishad),
(2) अकाली दल (Akali Dal),
(3) डी.एम.के. (D.M.Κ.),
(4) तेलुगु देशम पार्टी (Telugu Desam Party)1
(h) भारत (India) आव आंचलिक राजनीतिक पार्टीफोर (regional political parties) नि महत्व (importance) बोरों होनायनि दुइटा कारण लिख। H.S. ’14, 15, 17, 19
उ: (1) आंचलिक आकांक्षा (regional aspirations),
(2) राष्ट्रीय पार्टीफोर (national parties) या आंचलिक समस्या (regional problems) नि फालाव उपेक्षा (indifference) |
(i) भारत (India) नि संविधान (Constitution) नि माबा दुइटा अनुच्छेद (Articles) जम्मू आरो कश्मीर (Jammu and Kashmir) खौ बेसी स्वायत्तता (greater autonomy) दान खालामदों? H.S. ’15
उ: अनुच्छेद (Articles) 370 आरो 3711
नोट (Note): अनुच्छेद 371 (Article 371) खासखालाम जम्मू आरो कश्मीर (Jammu and Kashmir) खौ स्वायत्तता दान खालामनाय नाय; एइखानाय आन राज्यफोर (other states) नि थाखाय विशेष प्रावधान (special provisions) थांदों। जम्मू आरो कश्मीर (Jammu and Kashmir) नि मुख्य अनुच्छेद (Article) 370 आसिल।
(j) उत्तर-पूर्व भारत (North-East India) आव आंचलिक आन्दोलन (regional movements) फिसा होनायनि दुइटा कारण लिख।
उ: (1) केन्द्र सरकार (Central Government) या आंचलिक समस्या (regional problems) समाधान खालामनाय आव उपेक्षा (negligence) ।
(2) आंचलिक संस्कृति (culture) आरो सभ्यता (civilization) खौ रक्षाय खालामनायनि इच्छा (desire) |
मध्यम-लांबा प्रश्न (Medium Length Answer Questions):
(a) ‘आनंदपुर साहिब प्रस्ताव’ (Anandpur Sahib Resolution) माने माबा? बेनि उद्देश्यफोर (objectives) खौ चर्चा खालाम। H.S. ’17
उ: 11 दिसम्बर 1972 सानाव अकाली दल’ (Akali Dal) या 12-जन सदस्य (12-member) समिति (committee) गठन खालामदों राज्यनि स्थिति (situation) खौ समीक्षा (review) खालामनायनि थाखाय। समीक्षा (review) नि फालाव समिति (committee) या आनंदपुर साहिब प्रस्ताव’ (Anandpur Sahib Resolution) खौ अंगीकार (adopt) खालामदों।
एइ प्रस्ताव (Resolution) आव ‘अकाली दल’ (Akali Dal) नि मुख्य नीति (policies), योजना (plans), आरो कार्यक्रम (programmes) समावेश (included) आसिल। बेनि मुख्य उद्देश्यफोर (objectives) होनायः
(1) चंडीगढ़ (Chandigarh) खौ केन्द्र शासित क्षेत्र (Union Territory) निफ्राय पंजाब (Punjab) खौ दान खालामनाय।
(2) पंजाबी-भाषी (Punjabi-speaking) आरो पंजाबी-जनसंख्या (Punjabi-populated) ऑचलफोर (areas) खौ पंजाब (Punjab) जों मिलायनाय (merger) |
(3) केन्द्र सरकार (Central Government) नि भूमिका (role) खौ सीमाबद्ध खालामनाय आरो राज्यफोर (states) खौ शक्ति (powers) विकेन्द्रीकरण (decentralization) खालामनाय ।
(4) पंजाब (Punjab) आव कमजोर वर्ग (weaker sections) नि अधिकार (rights) रक्षाय खालामनाय आरो भूमि सुधार (land reforms) आरो औद्योगिकीकरण (industrialization) खौ आगे बढायनाय।
(5) ‘ऑल-इण्डिया गुरुद्वारा एक्ट’ (All-India Gurdwara Act) खौ लागू खालामनाय ।
(6) भारत (India) आव पंजाब (Punjab) नि बाहर थांनाय अल्पसंख्यक (minorities) फोरनि अधिकार (rights) रक्षाय खालामनाय ।
(7) सिखफोर (Sikhs) नि सैन्य (armed forces) आव आरक्षण (reservation) सोमोन्दै भर्ती नीति (recruitment policy) खौ समीक्षा (review) खालामनाय।
(b) ‘राजीव गांधी-लोंगोवाल समझौता’ (Rajiv Gandhi-Longowal Accord) माने माबा? बेनि मुख्य प्रावधानफोर (main provisions) लिख।
उ: 24 जुलाई 1985 सानाव भारत (India) नि तत्कालीन प्रधानमन्त्री (Prime Minister) राजीव गांधी (Rajiv Gandhi) आरो ‘अकाली दल’ (Akali Dal) नि अध्यक्ष (President) हरचन्द सिंह लोंगोवाल (Harchand Singh Longowal) नि मझां मोनसे समझौता (agreement) साइन (signed) खालामदों। एइ समझौता (agreement) खौ राजीव गांधी लोंगोवाल समझौता’ (Rajiv Gandhi-Longowal Accord) बा ‘पंजाब समझौता’ (Punjab Accord) बिबुं खालामदों।
बेनि मुख्य प्रावधानफोर (main provisions) होनायः
(1) चंडीगढ़ (Chandigarh) खौ पंजाब (Punjab) खौ दान खालामनाय।
(2) पंजाब (Punjab) आरो हरियाणा (Haryana) नि मझां सीमा विवाद (boundary dispute) समाधान खालामनायनि थाखाय मोनसे आयोग (commission) गठन खालामनाय।
(3) रवि-ब्यास (Ravi-Beas) नदी (river) नि पानी (water) बंटन (distribution) खौ निर्णय खालामनायनि थाखाय मोनसे ट्राइब्यूनल (tribunal) गठन खालामनाय।
(4) पंजाब (Punjab) आव आर्ड फोर्सेस स्पेशल पावर्स एक्ट’ (Armed Forces Special Powers Act) खौ फेरै लोनाय (withdrawal) |
(5) आतंकवाद (terrorism) निफ्राय प्रभावित (affected) मानुखफोरनि थाखाय मोजां सुविधा (better facilities) दान खालामनाय।
(c) भारत (India) आव आंचलिकता (regionalism) नि दाबीफोर (demands) खायनो ‘विविधता आव एकता’ (unity in diversity) खौ फोरमाय? चर्चा खालाम।
उः ‘विविधता आव एकता’ (unity in diversity) भारत (India) नि मोनसे मुख्य लक्षण (characteristic feature) होनाय। आंचलिकता (regionalism) नि दाबीफोर (demands) एइ विविधता (diversity) खौ फोरमाय। उदाहरण (example) हिसाबे-
(1) आंचलिक आकांक्षा (regional aspirations) लोकतांत्रिक प्रणाली (democratic system) नि मोनसे भाग (part) होनाय। भारत (India) दुनिया (world) नि गोजोन लोकतंत्र (largest democracy) होनाय। एसेम मजबूत लोकतंत्र (strong democracy) या आंचलिक आकांक्षा (regional aspirations) खौ समुचित रूपाव समाधान खालामनो लागोन।
(2) आंचलिक आकांक्षा (regional aspirations) खौ समाधान खालामनायनि मोजां उपाय (best way) होनाय लोकतांत्रिक संवाद (democratic dialogue) आरो आपसी समझ (mutual understanding)। बल प्रयोग (force) द्वारा दबायनाय राष्ट्रीय एकता (national integration) खौ खतरा (endanger) खालामनो पाराय।
(3) आंचलिक आकांक्षा (regional aspirations) खौ शक्ति बंटन (sharing of power) द्वारा पुराय खालामनो पाराय। गाबोन आँचल (regions) राष्ट्रिय विकास (national development) आव विशेष भूमिका (special role) लानाय जों, राज्य (state) आरो केन्द्र (central) सरकार (government) आव आंचलिक पार्टीफोर (regional parties) नि प्रतिनिधित्व (representation) जरुरी होनाय।
(4) आर्थिक विकास (economic development) आव आंचलिक असंतुलन (regional imbalance) असमानता (disparity) साजाय पाराय; बेनाय केन्द्र (Centre) या संतुलित विकास (balanced growth) आव जोर (emphasis) दान खालामनो लागोन।
(d) ‘असम गण परिषद’ (Asom Gana Parishad) गठन (formation) नि पाछाव थांनाय मुख्य उद्देश्यफोर (objectives) माबा आसिल?
उ: 1985 सानाव असम (Assam) आव असम गण परिषद’ (Asom Gana Parishad) नामनि मोनसे आंचलिक पार्टी (regional party) गठन खालामदों। बेनि मुख्य उद्देश्यफोर होनायः
(1) असम (Assam) आव बाहिरागु प्रवेश (foreign infiltration) खौ बन्द (stop) खालामनाय।
(2) असम (Assam) आव थांनाय बाहिरागु मानुखफोर (foreigners) खौ चिन्हित (identify) आरो बाहिर फेरै दान (expel) खालामनाय।
(3) असमिया मानुखफोर (Assamese people) नि अस्तित्व (existence) रक्षाय खालामनाय ।
(4) आर्थिक विषय (economic matters) आव असम (Assam) खौ आन राज्यफोर (other states) नि बराबर प्राथमिकता (equal priority) दान खालामनाय।
(5) ब्रह्मपुत्र (Brahmaputra) नदी (river) आव परिवहन (transport) सुधार (better facilities) नि थाखाय नायग्रा दुइटा ब्रिज (bridges) बनायनाय।
(6) असम (Assam) आव दुइटा केन्द्रीय विश्वविद्यालय (central universities) आरो मोनसे ‘ऑल-इण्डिया टेक्निकल संस्थान’ (All-India Technical Institution) स्थापना (establish) खालामनाय।
(7) मोनसे सांस्कृतिक परिसर (cultural complex) ‘कलाक्षेत्र’ (Kalakshetra) स्थापना खालामनाय।
(8) बांग्लादेश (Bangladesh) आरो असम (Assam) नि सीमा (border) आव कांटा तार (barbed wire) जों फेंसिंग (fencing) खालामनाय ।
(e) कश्मीर समस्या (Kashmir Problem) खौ संक्षेपाव लिख। H.S. ’17
उः भारत (India) स्वतन्त्रता (Independence) लाबायनाय सोमोन्दै कश्मीर (Kashmir) मोनसे रियासत (princely state) आसिल। एइ सोमोन्दै पाकिस्तान (Pakistan) या कश्मीर (Kashmir) खौ आक्रमण (invade) खालामनाय प्रयास (attempt) खालामदों। बेनि राज्य (state) खौ रक्षाय खालामनायनि थाखाय महाराजा हरि सिंह (Maharaja Hari Singh) या भारत (India) जों ‘इंस्ट्रूमेंट अफ एक्सेशन’ (Instrument of Accession) साइन खालामदों।
एइखानाय फालाव भारत (India) आरो पाकिस्तान (Pakistan) नि मझां कश्मीर मुद्दा (Kashmir issue) सोमोन्दै गोनां गलतफहमी (misunderstanding) आरो गाथाय (conflict) सोलोंदों। समय-समय (time to time) दुइ देश (countries) नि मझां लांगा (wars) जादों, जेनाय 1971 लांगा (1971 war) आरो 1999 ‘कारगिल वार’ (Kargil War)|
1947 सानाव पाकिस्तान (Pakistan) या कश्मीर (Kashmir) नि मोनसे भाग (portion) नियन्त्रण (control) खालामदों (एखन पाकिस्तान अधिकृत कश्मीर’ (Pakistan-occupied Kashmir) बिबुं)। एइखानाय फालाव पाकिस्तान (Pakistan) या जम्मू आरो कश्मीर (Jammu and Kashmir) नि केतियाबा भाग (parts) आव उग्रवादी गतिविधि (militant activities) समर्थन (support) खालामदों बिबुं खालामदों।
भारत (India) या बार-बार शांतिपूर्ण समाधान (peaceful settlement) खालामनाय प्रयास (attempts) खालामदों, नाथाय तनाव (tension) एखनबो थांदों। एखन जम्मू आरो कश्मीर (Jammu and Kashmir) मुद्दा (issue) भारत (India) नि गोजोन राजनीतिक समस्या (major political issue) फोरनि मोनसे आसिल।
(f) ‘नर्मदा बचाओ आन्दोलन’ (Narmada Bachao Andolan) खौ संक्षेपाव चर्चा खालाम। नोंथां एइखानाय न्यायसंगत (justified) बिबुं खालामनो नाय? कारण दान खालाम।
उ: 1980 सानाव भारत (India) नि मध्य भाग (central region) ‘नर्मदा घाटी’ (Narmada Valley) आव मोनसे बड़ विकास परियोजना (development project) शुरू (initiated) खालामदों। एइ परियोजना (project) नि थाखाय ‘नर्मदा’ (Narmada) नदी (river) आव गोबां बांध (dams) बनायनाय लागोन आसिल।
एइ बांधफोर (dams) नि नोंथांनि खराब प्रभाव (adverse effects) बिबुं जानाय फालाव स्थानीय मानुखफोर (local people) या ‘नर्मदा बचाओ आन्दोलन’ (Narmada Bachao Andolan) नामनि आन्दोलन (movement) शुरू खालामदों।
मेधा पाटकर (Medha Patkar) या एइ आन्दोलन (movement) खौ लिदा खालामदों, आरो पछात ‘बुक्कर प्राइज’ (Booker Prize) विजेता (winner) अरुंधति रॉय (Arundhati Roy) बिबो एइखानाय जोंग्रा होनाय खालामदों।
एइ परियोजना (project) या मध्य प्रदेश (Madhya Pradesh), गुजरात (Gujarat), आरो महाराष्ट्र (Maharashtra) नि मानुखफोर (people) खौ लाभ (benefit) दान खालामनो बिबुं खालामदों। नाथाय विरोधीफोर (opponents) या एइ परियोजना (project) या पर्यावरण (environment) आरो सामाजिक (social) प्रभाव (consequences) खौ गाबोन खराब (severe) बिबुं खालामदों।
आन्दोलनकारीफोर (protesters) या प्रभावित मानुखफोर (affected people) नि थाखाय पुनर्वास (rehabilitation) आरो मुआवजा (compensation) दान खालामनाय दाबी खालामदों। बेबो पानी (water), जमीन (land), आरो जंगल (forests) नि ऊपर स्थानीय नियन्त्रण (local control) दाबी खालामदों।
एइ आन्दोलन (movement) न्यायसंगत (justified) बिबुं खालामनो पाराय, मानि एइखानाय नर्मदा घाटी (Narmada Valley) नि मानुखफोर (people) खौ विस्थापन (displacement) आरो खतरा (disaster) निफ्राय रक्षाय खालामनाय थाखाय आसिल।
(g) उत्तर-पूर्व भारत (North-East India) आव स्वायत्तता (autonomy) दाबीफोर (demands) खौ चर्चा खालाम। ‘separatist movements’ (separatist movements) खौ चर्चा खालाम। H.S. ’18, ’19, 20
उः भारत (India) स्वतन्त्रता (Independence) लाबायनाय फालाव उत्तर-पूर्व (North-East) आँचल (region) आव स्वायत्तता (autonomy) दाबीफोर (demands) सोलोंदों। गाबोन राज्यफोर (states) आव आंचलिकता (regionalism) नामाव आन्दोलन (movements) साजाय खालामदों, जाहाय मुख्य दाबी (main demand) आसिल स्व-शासन (self-governance) |
स्वतन्त्रता (Independence) सोमोन्दै मणिपुर (Manipur) आरो त्रिपुरा (Tripura) बाहाय गाबोन राज्यफोर (states) ‘ग्रेटर असम’ (Greater Assam) नि भाग आसिल। असमिया भाषा (Assamese language) आरो संस्कृति (culture) थोपायनाय (imposition) प्रयास (attempts) आन जनजाति (tribal communities) मझां असन्तोष (resentment) साजाय खालामदों।
एइखानाय फालाव अलग-अलग राज्यफोर (states) धीरे-धीरे गठन खालामदों। 1972 सानाव गारो (Garo), खासी (Khasi), आरो जैन्तिया (Jaintia) आन्दोलन (movements) नि फालाव मेघालय (Meghalaya) गठन खालामदों। 1963 सानाव नागालैण्ड (Nagaland) आरो 1987 सानाव मिजोराम (Mizoram) गठन खालामदों।
एखन असम (Assam) आव बोडो (Bodos), कार्बी (Karbis), कोच (Koch), डिमासा (Dimasas), आरो कोच राजबोंगशी (Koch Rajbongshis) फोर अलग राज्य (separate state) दाबी खालामदों।
(h) भारत (India) नि पार्टी प्रणाली (party system) आव ‘दलबदल’ (defection) खौ संक्षेपाव लिख । H.S. ’19
उः नोंथांनि मूल पार्टी (original party) निफ्राय आन राजनीतिक पार्टी (political party) आव व्यक्तिगत लाभ (personal interest) बा आन कारणफोर (other reasons) नि थाखाय जोंग्रा होनाय खौ दलबदल’ (defection) बिबुं खालामदों।
भारत (India) नि पार्टी प्रणाली (party system) आव 1967 निफ्राय ‘दलबदल’ (defection) सामान्य (common) घटना (phenomenon) जाबाय। एइखानाय आया राम, गया राम’ (Aya Ram, Gaya Ram) बिबु हास्य रूपाव (sarcastically) बिबुं खालामदों।
एइखानाय नेता (leaders) नि राजनीतिक छवि (political image) खौ नुकसान खालामदों आरो पार्टी (party) नि एकता (unity) खौ भांगनाय पाराय। एइखानाय लोकतंत्र (democracy) नि थाखाय मोजां नाय। एइ कारणनाय कानून (laws) बनाय खालामदों एइखानाय रोखायनायनि थाखाय।
(i) भारत (India) आव साम्प्रदायिकता (communalism) रोखायनायनि थाखाय दुइटा सुझाव (suggestions) दान खालाम। H.S. ’19
उ: (1) गाबोन समुदायफोर (communities) नि समान विकास (equal development) आव जोर (emphasis) दान खालामनो लागोन।
(2) साम्प्रदायिकता (communalism) फैलायनाय मानुखफोर (individuals) आरो संगठनफोर (organizations) खौ निषेध (ban) खालामनो लागोन आरो बेफोरनि बिरोधाव कठोर कानूनी कार्रवाई (strict legal action) लानाय लागोन।
निबंध-प्रकार प्रश्न (Essay Type Questions):
(a) आंचलिक राजनीतिक पार्टीफोर (regional political parties) बोरों होनायनि कारणफोर (causes) खौ चर्चा खालाम। H.S. ’20
उः भारत (India) आव राष्ट्रीय पार्टीफोर (national parties) गोनां थांथां, नाथाय आंचलिक पार्टीफोर (regional parties) बिबो गौनां आसिल। एइफोरनि बोरों होनायनि कारणफोर होनायः
(1) केन्द्र सरकार (Central Government) नि उपेक्षा (negligence): गाबोन राज्यफोर (states) खौ समान सहानुभूति (equal sympathy) नांथाय दान खालामनाय कारणनाय आंचलिक पार्टीफोर गठन खालामदों।
(2) धार्मिक कारण (religious causes): मोनसे धर्म (religion) नि मानुखफोर (people) नोंथांनि धार्मिक पहचान (identity) रक्षाय खालामनायनि थाखाय एकजुट होनायखालाम।
(3) भाषा (language): भारत (India) आव गाबोन भाषा (languages) थांदों। मोनसे भाषा (language) थोपायनाय (impose) खालामनाय खालाम मानुखफोर नोंथांनि भाषिक पहचान (linguistic identity) रक्षाय खालामनो पार्टी गठन खालामदों।
(4) नेता (leaders) नि राजनीतिक आकांक्षा (political ambition) |
(5) समस्या समाधान (problem solving) आव देरी (delay)।
(6) भौगोलिक विविधता (geographical diversity) |
(b) आंचलिकता (regionalism) समस्या (problem) समाधान खालामनायनि उपायफोर (measures) दान खालाम।
उ: (1) समान आर्थिक नीति (economic policy) बनाय खालामनो लागोन।
(2) संतुलित विकास (balanced development) आव जोर दान खालामनो लागोन।
(3) सीमा ओंचलफोर (border areas) नि प्रति उपेक्षा नीति (neglect policy) बन्द खालामनो लागोन।
(4) आंचलिक समस्या (regional problems) खौ शीघ्र (promptly) समाधान खालामनो लागोन।
(5) विविधता (diversity) खौ राष्ट्रीय धरोहर (national heritage) हिसाबे स्विकार खालामनो लागोन।
(6) राज्यफोर (states) खौ बेसी स्वायत्तता (greater autonomy) दान खालामनो लागोन। ०००
