Class 12 Political Science Chapter 12 Solutions Bodo Medium
AHSEC Class 12 Political Science Chapter 12 Solutions Bodo Medium 2026–27-आव HS 2nd Year फरायसाफोरनि थाखाय बे अध्यायनि गोनां प्रश्न-फिननाय, फरायनाय सामग्रा आरो Revision Materials गोरलै बड़ो रावजों दिहुननाय जादों। बे अध्यायाव भारतनि नियोजित विकास, योजना आयोग, पंचवर्षीय योजना, कृषि आरो औद्योगिक विकास, समाजवादी अर्थनीति आरो विकासनि बिभिन्न धारणा जेरै गोनां बिसयफोरखौ गोरलै महरै बुजायनाय जादों।
📚 बेयाव मा मा मोननो हायो?
- 📖 Chapter 12 नि गोनां प्रश्न-फिननाय
- ⭐ परीक्षानि थाखाय गोनां प्रश्नफोर
- 📝 सानथाव आरो गोजोनाय प्रश्न-फिननाय
- 📊 नियोजित विकासनि मुल धारणा
- 🏛️ योजना आयोगनि भूमिका
- 📅 पंचवर्षीय योजनाफोर
- 🌾 कृषि विकास आरो हरित क्रान्ति
- 🏭 औद्योगिक विकास
- 💰 समाजवादी अर्थनीति
- ⚖️ विकास आरो समानता
- 📚 Revision Materials
- 🎯 2026–27 परीक्षानि फरायनाय
📊 नियोजित विकासनि राजनीति: गोनां बिसय
स्वाधीनतायाव भारतनि सामने गरीबी, बेरोजगारी, आर्थिक पिछड़ापन आरो असमानता जेरै बांसिन चुनौतीफोर दंमोन। बे समस्याफोरखौ समाधान खालामनो भारतआ नियोजित विकासनि नीति लादोंमोन। योजना आयोगनि नेतृत्वाव पंचवर्षीय योजनानि माध्यमजों देशनि आर्थिक आरो सामाजिक विकासखौ गिदिरनाय जादोंमोन।
बे अध्यायाव योजना आयोग, पंचवर्षीय योजना, कृषि आरो औद्योगिक विकास, सार्वजनिक क्षेत्र, हरित क्रान्ति आरो विकासनि राजनीति जेरै गोनां बिसयफोरखौ फरायनो मोननो हायो।
🎯 परीक्षानि फरायनायखौ गोरलै खालाम
बे अध्यायनि फरायनाय समाव भारतनि नियोजित विकासनि कारण, उद्देश्य आरो विशेषता खौ गोसारै बुजिनांगोन। योजना आयोगनि भूमिका, पंचवर्षीय योजनानि उद्देश्य आरो कृषि-औद्योगिक विकासनि सोमोन्दै गोनां बिसयफोरखौ गोजोनै Revision खालामनायजों परीक्षानि प्रश्नफोरनि फिननाय फिननो सुबिदा जायो।
AHSEC Class 12 Political Science Chapter 12 Solutions Bodo Medium 2026–27-आ Chapter-wise Question Answer practice आरो Quick Revision नि थाखाय बाहायनो हायै सोरजिनाय सामग्रा।
🌟 गोरलै रावजों फरायसाफोरनि थाखाय सोरजिनाय सामग्रा
बे content-आ गुबुननि लेखानि नकल नखालामनानै गोदानै सोरजिनाय। रावखौ गोरलै आरो स्पष्ट खालामनाय जादों, जाहाते फरायसाफोरा नियोजित विकासनि मुल धारणा आरो भारतनि आर्थिक विकासनि राजनीति खौ सहजै बुजिनो हायो। अध्यायजों सोमोन्दोगोनां गोनां बिसयफोरखौनो सामिल खालामनाय जादों।
बे सामग्रीआ Class Test, Unit Test, Pre-Board आरो HS 2nd Year Final Examination 2026–27 नि फरायनायनि थाखाय बाहायनो हायो।
भाग-खः स्वाधीनतार उनाव भारतनि राजनैतिक बिजिरनाय (Post Independent Indian Politics) (Marks: 50)
Class 12 Political Science Chapter 12 Solutions Bodo Medium
अध्याय – 12: परिकल्पित उन्नयननि राजनैति (Politics of Planned Development)
बाछनाय प्रश्न-उत्तर (Selected Questions-Answers)
गोजोनै समुह प्रश्नोत्तरः (प्रत्येकनि मुल्यांक – १)
(क) Indian Statistical Institute (Indian Statistical Institute) नि संस्थापक कुन आसिल?
उः पी. सी. महालनोबिस (P. C. Mahalanobis) |
(ख) कुनखौ ‘भारतनि दूधवाला’ (Milkman of India) बोला जाय?
उः वर्गीस कुरियन (Verghese Kurien) |
Note: वर्गीस कुरियन (Verghese Kurien) खौ “White Revolution” नि जनक बोला जाय।
(ग) AMUL (AMUL) नि पूरा नाम मा?
उ: आनंद मिल्क यूनियन लिमिटेड (Anand Milk Union Limited) |
(घ) परिकल्पित उन्नयन (Planned Development) नि अर्थ मा?
उ: कुन देशाव कुन क्षेत्राव आरो कुन प्रकारे उन्नयन खालामनाय जायो, बेनि योजना व्यवस्थित रूपे तयार खालामनायखौ परिकल्पित उन्नयन बोला जाय।
(ङ) POSCO नि पूरा नाम मा?
उ: Pohang Iron and Steel Company |
(च) भारतनि योजना आयोग (Planning Commission) खौ खेबा स्थापित खालामबाय?
उः १५ मार्च १९५०।
(छ) उन्नयननि दुइटा मॉडल थायो-मोनसे Liberal Capitalist Model, आरो आनखान कुन?
उः समाजवादी मॉडल (Socialist Model) |
(ज) प्रथम पंचवर्षीय योजना (First Five-Year Plan) खेबा सुरु जाबाय? H.S. ’18
उः १९५१ बोसोराव।
(झ) FYP (FYP) नि अर्थ मा?
उ: Five Year Planl
(ञ) प्रथम पंचवर्षीय योजना आव सामिल थानाय मोनसे बड़ परियोजना नि मुं लिर।
उः भाखड़ा नांगल बांध (Bhakra-Nangal Dam) |
Note: बे बांध मोनसे बहुउद्देश्यीय नदी घाटी परियोजना आसिल।
(ट) पंचवर्षीय योजना (Five-Year Plan) नि अवधारणा भारतआ खोनफ्राय लाबाय?
उः सोवियत रूस (Soviet Russia) निफ्राय।
(ठ) प्रथम पंचवर्षीय योजना नि मुख्य उद्देश्य मा आसिल?
उः कृषि उन्नयन (Development of Agriculture) |
(ड) भारतआ पंचवर्षीय योजना (Five-Year Plan) मानो ग्रहण खालामबाय?
उः देशनि समग्र उन्नयन तेजी खालामनायनि थाखाय।
(ढ) योजना आयोग (Planning Commission) नि अध्यक्ष कुन?
उः भारतनि प्रधानमन्त्री (Prime Minister of India) |
(ण) दुसरा पंचवर्षीय योजना आव कुन क्षेत्रखौ प्राथमिकता दिहुन?
उः भारी उद्योग (Heavy Industries) |
(त) भारताव पंचवर्षीय योजना कुन तयार खालामाय?
उः योजना आयोग (Planning Commission) |
(थ) योजना आयोगखौ संवैधानिक संस्था (Constitutional Body) बोला जाय नामा?
उः नाय।
(द) ‘केरला मॉडल’ (Kerala Model) मा?
उ: केरला सरकार (Government of Kerala) द्वारा राज्य उन्नयननि थाखाय अपनायनाय मॉडलखौ ‘केरला मॉडल’ बोला जाय।
(ध) Right आरो Left समूह (Right and Left Groups) नि अर्थ मा?
उ: आर्थिक योजना (Economic Planning) संदर्भाव Liberal Model समर्थकफोरखौ Right आरो Socialist Model समर्थकफोरखौ Left बोला जाय।
(न) सरकारनि बजेट (Budget) दुइ भागाव भाग खालामाय बेफोर मा मा?
उ: (१) Plan Budget (२) Non-Plan Budget |
(प) वर्तमान भारताव योजना आयोगखौ कुन संस्था प्रतिस्थापन खालामबाय? H.S. 117
उः नीति आयोग (NITI Aayog) |
Note: २०१५ बोसोराव NITI Aayog, Planning Commission खौ प्रतिस्थापन खालामबाय।
(फ) भारताव Green Revolution (Green Revolution) नि जनक कुन बोला जाय? H.S. ’16
उ: डॉ. नॉर्मन बोरलॉग (Dr. Norman Borlaug)|
Note: भारत संदर्भाव एम. एस. स्वामीनाथन (M. S. Swaminathan) खौ मुख्य योगदानकर्ता बोला जाय।
(ब) White Revolution (White Revolution) मा?
उः दूध आरो दुग्ध उत्पाद (Milk and Milk Products) केन्द्रित क्रांति खौ White Revolution बोला जाय। बे गुजरात (Gujarat) आव १९७० दशकमाव जाबाय।
(भ) भारतनि निर्वाचन आयोग (Election Commission) EVM (Electronic Voting Machine) खौ खेबा प्रयोग खालामबाय? H.S. ’19
उः १९९० बोसोराव।
(म) मण्डल आयोग (Mandal Commission) खौ भारत सरकार खेबा नियुक्त खालामबाय? H.S. ’19
उः १९७९ बोसोराव।
(य) भारतीय जनसंघ (Bharatiya Jana Sangh) खौ खेबा गथाय खालामबाय? आरो संस्थापक अध्यक्ष कुन आसिल?
उः १९५१ बोसोराव गथाय खालामबाय। संस्थापक अध्यक्ष आसिल श्यामा प्रसाद मुखर्जी (Syama Prasad Mukherjee) |
समुह प्रश्नोत्तरः (प्रत्येकनि मुल्यांक – २)
(क) ‘बम्बे योजना’ (Bombay Plan) मा? H.S. ’19
उः १९४४ बोसोराव भारतनि किछु उद्योगपति (Industrialists) बम्बे (Bombay) आव भेट खालामि भारताव योजनाबद्ध अर्थव्यवस्था स्थापित खालामनायनि प्रस्ताव तयार खालामबाय। बे प्रस्तावखौ ‘Bombay Plan’ बोला जाय।
(ख) मिश्रित अर्थव्यवस्था’ (Mixed Economy) नि अर्थ मा?
उः समाजवादी (Socialist) आरो पूंजीवादी (Capitalist) दुइयो विशेषता थानाय अर्थव्यवस्थाखौ मिश्रित अर्थव्यवस्था बोला जाय।
(ग) योजना आयोगखौ असंवैधानिक संस्था (Non-Constitutional Body) बोला जाय मानो?
उः मानोना भारतनि संविधान (Constitution of India) आव योजना आयोगनि उल्लेख नाय, बेखायनो इखौ असंवैधानिक संस्था बोला जाय।
(घ) योजना आयोग खेबा गथाय खालामबाय? आरो प्रथम अध्यक्ष कुन आसिल?
उः १९५० बोसोराव। प्रथम अध्यक्ष आसिल पंडित जवाहरलाल नेहरू (Jawaharlal Nehru) |
(ङ) योजना (Planning) नि दुइटा उद्देश्य/लाभ उनाय। H.S. ’15
उ:
(१) लुगुनफोरनि जीवन स्तर (Standard of Living) उन्नयन खालामनाय।
(२) राष्ट्रीय आय (National Income) बढ़ायनाय।
(च) Plan Budget (Plan Budget) मा?
उः विशिष्ट योजना आरो कार्यक्रम आधाराव तैयार खालामनाय बजेटखौ Plan Budget बोला जाय।
(छ) भारतनि नावा आर्थिक नीति (New Economic Policy) नि दुइटा विशेषता उनाय।
उ:
(१) उदारीकरण (Liberalisation)
(२) वैश्वीकरण (Globalisation)
मोजांलां दैरघोनि प्रश्नोत्तरः (प्रत्येकनि मुल्यांक – ४)
(क) आर्थिक योजना (Economic Planning) नि महत्व आलोचना खालाम। नाइबा वैश्वीकरण (Globalisation) नि युगाव योजना कति प्रासंगिक? H.S. ’17
उः आर्थिक योजना मोनसे राष्ट्रनि उन्नयननि थाखाय अति महत्वपूर्ण।
(१) सीमित संसाधन (Limited Resources) नि उचित उपयोग सुनिश्चित खालामाय आरो न्यूनतम आवश्यकता पूरा खालामाय।
(२) निश्चित समयाव लक्ष्य प्राप्ति खालामनो सहाय खालामाय।
(३) उत्पादन (Production) आरो वितरण (Distribution) नि मजाङाव संतुलन स्थापन खालामाय।
(४) व्यवस्थित रूपे समस्या समाधान खालामाय।
(५) समाजनि संतुलित आर्थिक विकास (Balanced Economic Development) प्रोत्साहित खालामाय।
मझलिया गैर्घनि प्रश्नोत्तरः (प्रत्येकनि मूल्याङ्क४)
(ख) स००উज क्रान्तिनि (Green Revolution) राजनैतिक फोथारफोरखौ गोसो खालाम। H.S. ’17, ’20
उ: स००উज क्रान्ति (Green Revolution) भारतआव 1960-नि मजाङाव सुरु जाबाय। बेनिफ्राय राजनैतिक फोथारफोरखौ नोंथांखौ-
(1) भारतखौ खाद्य-अभावनि रास्ट्रनिफ्राय खाद्य-रफतानि खामानिनि रास्ट्रजों सोलायबाय, जायफ्राय अन्तर्राष्ट्रिय मान-सन्मान (international prestige) बाढायबाय।
(2) बेनिफ्राय परोक्ष रीतिया भारतनि राष्ट्रिय कांग्रेस (Indian National Congress) खौ राजनैतिक खेत्रआव गोजों खालामबाय।
(ग) सউज क्रान्तिनि (Green Revolution) अर्थनैतिक फोथारफोरखौ गोसो खालाम। H.S. ’17, ’20
उ: सউज क्रान्तिनि (Green Revolution) अर्थनैतिक फोथारफोर दं—
(1) धान आरो गहुमनि उत्पादन बहुलिया बाढायबाय।
(2) खामानि-गोजों (agricultural techniques) सुधार जाबाय।
(3) स्थानिय उत्पादन खेत्रफोरनि बृद्धि जाबाय।
(4) भारतखौ खाद्य-उत्पादन आव स्वावलम्बी (self-sufficient) खालामबाय।
(घ) सউज क्रान्ति (Green Revolution) माने मा? गुदि गुदि गोसो खालाम। H.S. ’18
उ: 1960-नि मजाङाव भारतआव कृषि उत्पादन बाढायनो लायनाय जिबो खामानिफोरखौ स००উज क्रान्ति (Green Revolution) बोला जाय।
1960-नि दशकआव खाद्य-अभाव थाखाय भारतखौ बाहारनि रास्ट्रफोर, बिसेसखालि अमेरिका (United States) फोरनिफ्राय भरसा खालामनांगौ जाबाय।
खाद्य उत्पादन आव स्वावलम्बी जाबायनो थाखाय भारतआ आधुनिक कृषि पद्धति जैरै- उच्च उत्पादनिया बिज (high-yielding variety seeds), रासायनिक खाद (chemical fertilizers) आरो वैज्ञानिक साजोसामग्री (scientific tools) बाख्रायबाय।
बेनिफ्राय खाद्य उत्पादन बहुलिया बाढायबाय।
रचना-धर्मि प्रश्नोत्तरः (प्रत्येकनि मूल्याङ्क – ६)
(क) भारतनि पंचवर्षीय योजना (Five-Year Plans) नि सफलथा आरो असफलथाफोरखौ गोसो खालाम।
उः भारतआ 1951 सानफ्राय पंचवर्षीय योजना (Five-Year Plans) सुरु खालामबाय, जायनि उद्देस्य आसारखालि अर्थनैतिक उन्नयन लाबोनाय।
सफलथाफोरः
(1) अर्थनैतिक बृद्धि बाढायबाय; व्यक्ति-पिच्छा आय (per capita income) 1951 सानफ्राय 1980-नि मजाङाव बाढायबाय।
(2) कृषि उत्पादन बाढायबाय, जायफ्राय खाद्य-अभाव गुदि खालामबाय।
(3) उद्योगनि उन्नयन मजाङ जाबाय; राष्ट्रीय आयआव उद्योगनि भाग बाढायबाय।
(4) साक्षरता दर (literacy rate) स्वाधीनतार समयनिफ्राय बाढायबाय।
(5) भारी उद्योग (heavy industries) आरो मशीन उत्पादनआव भारत उन्नति लाबाय।
असफलथाफोरः
(1) दरिद्रता सम्पूर्ण रीतिया गुदि खालामनो हाया; एखा गोदानि समस्यानि गाबोनाय।
(2) सर्वजनिन साक्षरता (universal literacy) हासिल खालामनो हाया।
(3) जनसंख्या नियन्त्रण पूर्ण रीतिया सफल नोहाय।
(4) बेरोजगारी (unemployment) एखा गोदानि समस्यानि थाखाय दं।
(ख) योजना आयोग (Planning Commission) नि खामानिफोरखौ गोसो खालाम। बा, योजना आयोगनि भूमिका गोसो खालाम। बेनि जायगायाव गोनां संस्था मा? H.S. ’19
उः योजना आयोग (Planning Commission) 15 मार्च 1950 सानआव गथाय जाबाय।
बेनि खामानिफोर-
(1) धन आरो मानुसनि सम्पद (resources) नि मूल्यांकन खालामनाय।
(2) योजना मसौदा (draft plans) साजायनाय।
(3) प्राथमिक खेत्र (priority sectors) थिखायनाय।
(4) भारत सरकारखौ अर्थनैतिक उन्नयनआव उपदेश होनाय।
(5) उन्नयन खामानिफोरनि मूल्यांकन खालामनाय।
बेबायदि एखन नायगोनां संस्था नोहाय; बेखौ NITI Aayog (NITI Aayog) सोरखानाय जाबाय।
(ग) स्वाधीनतार उनाव परिकल्पित उन्नयन (planned development) नि गोदानि बिबादफोरखौ गोसो खालाम। H.S. ’15, 17, 19, 20
उः स्वाधीनतार उनाव भारतआव परिकल्पित उन्नयन (planned development) नि बिसोरनि बिबादफोर जाबाय-
(1) कृषि बनाम उद्योग (Agriculture vs Industry): फस्लनिफ्राय उद्योगनि गोनांता बेशि निखालामनाय। पहिल योजना कृषि खेत्रखौ गुरुत्व होबाय, माब्ला दोसर योजना उद्योगखौ गुरुत्व होबाय।
(2) सार्बजनिक बनाम निजी खेत्र (Public vs Private Sector): पूंजीवादी (capitalist) ना समाजवादी (socialist) मॉडल खौ माननायनि बिबाद।
शेसआव भारतआ मिश्र अर्थव्यवस्था (mixed economy) मानबाय।
1980-नि दशकआव सार्वजनिक खेत्र बेशि गोजों जाबाय, माब्ला आलोचनानिफ्राय 1991 सानआव अर्थनैतिक सुधार (economic reforms) सुरु जाबाय, जायफ्राय निजी खेत्रखौ बेशि गुरुत्व होबाय।
(घ) भारतनि योजना (planning) नि उद्देस्यफोरखौ गोसो खालाम। H.S. ’16
उः भारतनि योजना (planning) नि मुख्य उद्देस्यफोर-
(1) मानुसनि जीवन-मान (standard of living) बाढायनाय ।
(2) राष्ट्रीय आय (national income) बाढायनाय।
(3) सम्पदफोरनि समुचित बाख्रायनाय (proper utilisation of resources) |
(4) राष्ट्रिय उन्नयन त्वरान्वित खालामनाय।
(5) अर्थनैतिक समानता (economic equality) आरो सामाजिक न्याय (social justice) थिखायनाय।
(ङ) परिकल्पित उन्नयन (planned development) माने मा? भारतनि उन्नयनआव योजना आयोग (Planning Commission) नि भूमिका गोसो खालाम। H.S. ’16, ’18
उः परिकल्पित उन्नयन (planned development) माने देशआव कुन खेत्रआव आरो खेनाय रीतिया उन्नयन जाबाय, बेखौ लानाय एक सिस्टमेटिक खाका (systematic framework) साजायनाय।
योजना आयोग (Planning Commission) 15 मार्च 1950 सानआव गथाय जाबाय। बेआ सम्पद मूल्यांकन, योजना साजायनाय, प्राथमिकता थिखायनाय, सरकारखौ उपदेश होनाय आरो योजना मूल्यांकन खालामनायनि जरियाय भारतनि उन्नयनआव गोजों भूमिका निभायबाय।
