Class 12 Sociology Chapter 1 ভাৰতীয় সমাজৰ পৰিচয়
প্রথম খণ্ড
ভাৰতীয় সমাজ
অধ্যায়-১
ভাৰতীয় সমাজৰ পৰিচয় (Introducing Indian Society)
পাঠভিত্তিক প্রশ্নোত্তৰ
ৰচনাধর্মী প্রশ্নোত্তৰ
প্রঃ ভাৰতীয় সমাজৰ বৈচিত্র্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সমাজ বিশ্বৰ ভিতৰত আটাইতকৈ অধিক বৈচিত্র্যময় সমাজসমূহৰ এখন। ইয়াত ভাষা, ধর্ম, জাতি, জনগোষ্ঠী, সংস্কৃতি আৰু আঞ্চলিক পৰিচয়ত বিশাল ভিন্নতা দেখা যায়। ভাৰতত শ-শ ভাষা আৰু উপভাষা ব্যৱহাৰ হয়। ইয়াত বিভিন্ন ধর্ম যেনে হিন্দু, ইছলাম, খ্রীষ্টান, শিখ, বৌদ্ধ, জৈন আদি ধৰ্মৰ লোক একেলগে বসবাস কৰে। পোছাক, খাদ্যাভ্যাস, উৎসৱ-পার্বণ আৰু সামাজিক আচাৰ-অনুষ্ঠান অঞ্চলভেদে পৃথক। এই বৈচিত্র্যই ভাৰতীয় সমাজক চহকী আৰু বর্ণিল কৰি তুলিছে। তথাপিও সংবিধান, গণতান্ত্রিক মূল্যবোধ আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ঐক্যই সকলোকে একেলগে বান্ধি ৰাখিছে। সেয়ে বৈচিত্র্যৰ মাজত ঐক্যই ভাৰতীয় সমাজৰ মূল বৈশিষ্ট্য।
প্রঃ ভাৰতীয় সমাজত ঐক্য আৰু বৈচিত্র্যৰ সম্পৰ্ক ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সমাজত বৈচিত্র্য আছে যদিও ঐক্যও দৃঢ়ভাবে বিদ্যমান। ভাষা, ধর্ম, সংস্কৃতি আদি ক্ষেত্রত ভিন্নতা থাকিলেও সকলো নাগৰিকে একে সংবিধান মানি চলে। স্বাধীনতা সংগ্ৰাম আৰু গণতান্ত্রিক ব্যৱস্থাই দেশবাসীক একত্রিত কৰিছে। জাতীয় পতাকা, জাতীয় সংগীত আৰু সংবিধানৰ মৌলিক অধিকাৰসমূহে সকলোকে একে পৰিচয় দিয়ে। এইদৰে বৈচিত্র্যৰ মাজত ঐক্য ভাৰতীয় সমাজৰ এক উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য।
প্রঃ ভাৰতীয় সমাজত ধৰ্মৰ ভূমিকা আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতীয় সমাজত ধর্ম এক গুৰুত্বপূর্ণ বিষয়। ই মানুহৰ আচৰণ, মূল্যবোধ আৰু সামাজিক নিয়ম প্রভাৱিত কৰে। ধর্মীয় উৎসব-পার্বণে সামাজিক সম্প্রীতি বৃদ্ধি কৰে। একেদৰে কেতিয়াৱা ধর্মীয় ভিন্নতাই সংঘাতো সৃষ্টি কৰিব পাৰে। কিন্তু ভাৰতৰ সংবিধানে ধৰ্মনিৰপেক্ষতাৰ নীতি গ্রহণ কৰিছে, যাৰ ফলত সকলো ধর্মক সমান মর্যাদা দিয়া হয়। সেয়ে ধর্ম সমাজ গঠনত ইতিবাচক আৰু কেতিয়াবা নেতিবাচক দুয়ো ভূমিকা পালন কৰে।
প্রঃ ভাৰতীয় সমাজত ভাষাগত বৈচিত্র্যৰ প্ৰভাৱ বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰঃ ভাৰতত বহু ভাষা ব্যৱহাৰ হয়। সংবিধানে ২২টা ভাষাক স্বীকৃতি দিছে। ভাষাগত বৈচিত্র্যই সাংস্কৃতিক কাৰকবোৰ সমৃদ্ধ কৰে। সাহিত্য, সংগীত আৰু লোকসংস্কৃতি ভাষাৰ জৰিয়তে সংৰক্ষিত হয়। তথাপিও ভাষা-ভিত্তিক আঞ্চলিকতাই কেতিয়াবা মতভেদ সৃষ্টি কৰে। তথাপিও বহুভাষিকতা ভাৰতীয় সমাজৰ এক বিশেষ বৈশিষ্ট্য।
প্রঃ ভাৰতীয় সমাজত পৰিয়াল ব্যৱস্থাৰ গুৰুত্ব আলোচনা কৰা।
উত্তৰঃ পৰিয়াল ভাৰতীয় সমাজৰ মৌলিক একক। ই সামাজিকীকৰণৰ প্ৰধান মাধ্যম। পৰিয়ালৰ জৰিয়তে শিশুয়ে ভাষা, সংস্কৃতি, আচাৰ-ব্যৱহাৰ শিকে। ভাৰতত যৌথ পৰিয়াল আৰু একক পৰিয়াল দুয়ো দেখা যায়। আগতে যৌথ পৰিয়াল প্রধান আছিল, কিন্তু আধুনিকীকৰণৰ ফলত একক পৰিয়াল বৃদ্ধি পাইছে। তথাপিও ভাৰতীয় সমাজত পৰিয়াল হৈছে সামাজিক স্থিৰতা আৰু সহায়ৰ উৎস।
চমু প্রশ্নোত্তৰ
প্রঃ সমাজ কাক বোলে?
উত্তৰঃ একেলগে বাস কৰা আৰু পৰস্পৰে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰা লোকসকলৰ সমষ্টিক ‘সমাজ’ বোলে।
প্রঃ ভাৰতীয় সমাজৰ এটা মুখ্য বৈশিষ্ট্য কি?
উত্তৰঃ বৈচিত্র্যৰ মাজত ঐক্য।
প্রঃ ধৰ্মনিৰপেক্ষতা মানে কি?
উত্তৰঃ কোনো ধৰ্মৰ প্রতি পক্ষপাতিত্বমূলক আচৰণ নকৰি সকলো ধর্মক সমান মর্যাদা দিয়াক ‘ধর্মনিৰপেক্ষতা’ বোলে।
প্রঃ ভাৰতত কিমানটা ভাষা সংবিধানে স্বীকৃতি দিছে?
উত্তৰঃ ২২টা।
প্রঃ সামাজিক প্রতিষ্ঠান কি?
উত্তৰঃ সমাজৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰা সংগঠিত ব্যৱস্থাক ‘সামাজিক প্রতিষ্ঠান’ বোলে।
প্রঃ পৰিয়াল কিয় গুৰুত্বপূর্ণ?
উত্তৰঃ পৰিয়াল গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ ই সামাজিকীকৰণৰ প্ৰথম আৰু মুখ্য মাধ্যম।
প্রঃ সংস্কৃতি মানে কি?
উত্তৰঃ ‘সংস্কৃতি’ হৈছে মানুহৰ জীৱন-পদ্ধতি, মূল্যবোধ আৰু আচাৰ-ব্যৱহাৰৰ সমষ্টি।
প্রঃ বৈচিত্র্য মানে কি?
উত্তৰঃ ভিন্নতা বা বিভিন্নতা।
প্রঃ জাতি ব্যৱস্থা কি?
উত্তৰঃ জাতি হৈছে জন্মৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঠিত সামাজিক স্তৰীকৰণ।
প্রঃ আধুনিকীকৰণ মানে কি?
উত্তৰঃ আধুনিকীকৰণ হৈছে পৰম্পৰাগত পদ্ধতিৰ সলনি নতুন চিন্তা আৰু ব্যৱস্থা গ্রহণ কৰা এক প্রক্রিয়া।
বহু বিকল্পধর্মী প্রশ্নোত্তৰ
প্রঃ ভাৰতীয় সমাজৰ এটা মুখ্য বৈশিষ্ট্য কি?
(ক) এক ভাষা
(খ) এক ধর্ম
(গ) বৈচিত্র্যৰ মাজত ঐক্য
(ঘ) এক সংস্কৃতি
উত্তৰঃ (গ)
প্ৰঃ ভাৰতৰ সংবিধানে কিমানটা ভাষাক স্বীকৃতি দিছে?
(ক) ১৮
(খ) ২২
(গ) ২৫
(ঘ) ৩০
উত্তৰঃ (খ)
প্রঃ ধৰ্মনিৰপেক্ষ দেশ মানে কি?
(ক) এক ধর্ম থকা দেশ
(খ) ধর্ম নথকা দেশ
(গ) সকলো ধর্মক সমান মর্যাদা দিয়া দেশ
(ঘ) ধর্ম মানি নচলা দেশ
উত্তৰঃ (গ)
প্রঃ সমাজৰ ক্ষুদ্রতম একক কি?
(ক) ৰাজ্য
(খ) গাঁও
(গ) পৰিয়াল
(ঘ) বিদ্যালয়
উত্তৰঃ (গ)
প্রঃ বৈচিত্র্য মানে কি?
(ক) ঐক্য
(খ) ভিন্নতা
(গ) সমতা
(ঘ) একতা
উত্তৰঃ (খ)
প্রঃ সামাজিকীকৰণ ক’ত আৰম্ভ হয়?
(ক) বিদ্যালয়ত
(খ) বজাৰত
(গ) পৰিয়ালত
(ঘ) কর্মস্থলীত
উত্তৰঃ (গ)
প্রঃ কোনটো সংস্কৃতিৰ অংশ নহয়?
(ক) ভাষা
(খ) পোছাক
(গ) আচাৰ
(ঘ) পাহাৰ
উত্তৰঃ (ঘ)
প্রঃ ভাৰত কোন প্ৰকাৰৰ সমাজ?
(ক) একধর্মীয়
(খ) একভাষিক
(গ) বহুভাষিক
(ঘ) একজাতীয়
উত্তৰঃ (গ)
প্রঃ যৌথ পৰিয়াল মানে কি?
(ক) এজন মানুহ
(খ) পিতৃ-মাতৃ আৰু সন্তান
(গ) একেলগে বহু সদস্য থকা পৰিয়াল
(ঘ) কেবল ভাতৃ-ভগ্নী
উত্তৰঃ (গ)
প্রঃ সামাজিক প্রতিষ্ঠানৰ উদাহৰণ কোনটো?
(ক) পৰিয়াল
(খ) পথাৰ
(গ) নদী
(ঘ) পাহাৰ
উত্তৰঃ (ক)
প্রঃ ভাৰতীয় সমাজত বিভিন্ন ধৰ্মৰ সহাৱস্থান কিহৰ নিদৰ্শন?
(ক) বিভাজন
(খ) সম্প্রীতি
(গ) একনায়কত্ব
(ঘ) বিশৃঙ্খলা
উত্তৰঃ (খ)
প্ৰঃ আধুনিকীকৰণৰ ফলত কোনটো বৃদ্ধি পাইছে?
(ক) যৌথ পৰিয়াল
(খ) একক পৰিয়াল
(গ) জাতি ব্যৱস্থা
(ঘ) আঞ্চলিকতা
উত্তৰঃ (খ)
প্রঃ ভাৰতীয় সমাজত ভিন্নতা দেখা যায় কোন ক্ষেত্রত?
(ক) ভাষা
(খ) ধর্ম
(গ) সংস্কৃতি
(ঘ) ওপৰৰ সকলো
উত্তৰঃ (ঘ)
প্রঃ সংবিধানে নাগৰিকক কি দিয়ে?
(ক) মৌলিক অধিকাৰ
(খ) কেৱল কৰ
(গ) শাস্তি
(ঘ) সীমা
উত্তৰঃ (ক)
প্রঃ ভাৰতীয় সমাজৰ ঐক্য কিহে শক্তিশালী কৰে?
(ক) সংবিধান
(খ) বিভাজন
(গ) সংঘাত
(ঘ) ভিন্নতা
উত্তৰঃ (ক)
